journalistiek over mondiale samenwerking

In zijn hoofdredactioneel commentaar in de nieuwe Vice Versa doet Marc Broere een oproep aan ontwikkelingsorganisaties om een extra mijl te lopen om ook de meest gemarginaliseerden in te sluiten in hun projecten. Onderzoeker Anika Altaf laat zien dat het kan.

In juni overleed journalist en televisiepersoonlijkheid Aad van den Heuvel. Ik heb het voorrecht gehad hem redelijk goed te kennen. Bij belangrijke gebeurtenissen in mijn journalistieke loopbaan was Aad er vaak bij als moderator of gewoon als gast, zoals bij de presentatie van mijn boek  Afrika Voetbalt! in de toen net gebouwde Amsterdam Arena en bij de uitreiking van de Scherpenzeel Prijs.

De eerste keer dat ik Aad ontmoette was in 1995, om hem te interviewen voor mijn boek Heimwee naar de horizon. Romantiek en tragiek van het zeemansbestaan. We komen beiden uit een zeemansgezin. Zijn vader voer op tankers en het gezin was na het begin van de oorlog naar Sliedrecht verhuisd, omdat ze uit Rotterdam waren weggebombardeerd. Hij vertelde dat Sliedrecht een heel merkwaardig dorp was van allemaal zeevarenden, baggeraars en sleepbootkapiteins. Een dorp waar veel mannen lang van huis waren en waar vrouwen de dienst uitmaakten. ‘Toen later de emancipatiegolf uitbrak heb ik dan ook vreemd opgekeken, omdat ik niet anders gewend was dan dat vrouwen zeiden hoe het moest’, zei hij.

Aad vertelde dat het opgroeien in een zeemansgezin een positieve invloed heeft gehad op zijn latere ontwikkeling. Hij wist dat de wereld niet bij Zundert ophield. Toen hij omstreeks 1960 bij de KRO terechtkwam, was het nog een vrij benepen club. Een jaar later werd Brandpunt geboren, het eerste Nederlandse televisieprogramma dat de wereld in trok. Opeens dook Aad als een soort Forrest Gump op bij alle wereldgebeurtenissen van dat moment. In Indonesië, bij de bouw van de Berlijnse Muur, bij voedselrampen in India, bij de oorlog in Biafra. Aad van den Heuvel stond aan de wieg van de buitenlandjournalistiek in Nederland en luisterde geïnteresseerd naar de verhalen van mensen die normaal gesproken nooit aan het woord kwamen.

 Dankbaarheid om gehoord te worden

Ik moest aan Aad denken toen ik het interview met Anika Altaf las. De onderzoeker, die op de cover van deze Vice Versa prijkt, doet eigenlijk hetzelfde als wat Aad vanaf de jaren zestig deed: praten met mensen wiens stem door verder niemand anders wordt gehoord, ook niet door ontwikkelingsorganisaties. Ze vroeg deze mensen hun levensverhaal te vertellen. Wat haar vooral is bijgebleven is de dankbaarheid van mensen, enkel om het feit dat ze gehoord werden. Ze voelden zichzelf niet meer volwaardig mens, ze waren in zekere zin ontmenselijkt.

Je zou hopen dat ontwikkelingssamenwerking ten goede komt aan de armste mensen in deze wereld, maar dat is juist niet het geval. Zij vallen buiten het blikveld van de meeste ontwikkelingsorganisaties. Gelukkig zijn er overigens wel steeds meer uitzonderingen. Altaf geeft concrete tips hoe deze groep mensen, die overal buiten valt, tóch bereikt kan worden. Het is wat mij betreft een van de belangrijkste thema’s van dit moment. Mondiale solidariteit en ontwikkelingssamenwerking hoort niet om laaghangend fruit te gaan, maar om inclusie van de meest gemarginaliseerden.

Het begint ermee dat ontwikkelingsorganisaties gewoon eens met deze mensen gaan praten en ze actief opzoeken. Net zoals Anika Altaf dat deed, net zoals Aad van den Heuvel dat vroeger deed. Ik hoop van harte dat dit wordt opgepakt en de sector een extra mijl gaat lopen om echt die allerarmsten in te sluiten in hun programma’s.

uitgelichte afbeelding: Martha Nalukenge

De nieuwe Vice Versa ontvangen? Neem aan abonnement voor ruim 4 euro per maand. https://viceversaonline.nl/site/abonnement/particulier-abonnement/