Door:
Dirk Jan Koch

7 april 2021

Tags

In zijn nieuwe column kijkt Dirk-Jan Koch vooruit naar de passages over ontwikkelingssamenwerking (OS) in het nieuwe regeerakkoord.  Hij pleit in deze column tegen het toevoegen van nieuwe prioriteiten aan de OS-agenda en stelt dat de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking een soort kerstboom is geworden die bijna bezwijkt onder alle verlichting, ballen en kransjes. Om een kwaliteitsslag te maken, is het beter om deze keer de boom juist te snoeien en geen nieuwe versieringen toe te voegen.

Iedere nieuwe minister lijkt de neiging niet te kunnen weerstaan om met een ‘Nieuw Plan’ te komen voor ontwikkelingssamenwerking; een nieuw verhaal waardoor armoede nóg beter bestreden kan worden of nóg beter bijdraagt aan het oplossen van andere problemen waar ook het draagvlak nog meer meer vergroot kan worden (terrorisme, migratie).

Als een soort van wasmiddelreclame wordt beweerd dat het ‘Nu Nog Beter’ is door ‘een nieuwe formule’.  Mijn onderzoek de afgelopen jaren suggereert dat we eigenlijk veel minder tijd en energie in nieuwe nota’s en nieuwe programmalijnen zouden moeten stoppen, en juist veel meer tijd in het verbeteren van wat we al doen. Eén van de grote problemen van de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking is de grote fragmentatie en de ‘verprojectistering’ van de Nederlandse hulp. Een nieuwe nota met weer nieuwe prioriteiten zal het nog lastiger maken om resultaten te behalen. Ontwikkeling is niet iets dat je ‘fixt’ in een paar jaar, en juist langetermijn betrokkenheid is van belang, met het leren van fouten en bijsturen in het proces.

Reality check

Eerst even een reality check. Het ziet er naar uit dat het beschikbare budget voor Nederlandse ontwikkelingssamenwerking nog verder zal dalen de komende jaren, zowel in absolute als relatieve zin. Immers, er is al een structurele korting op het  budget ingezet door Rutte 2, daarna heeft Rutte 3 door middel van een ‘kasschuif’ al een deel van toekomstige OS-budgetten opgegeten. In Rutte 4 zal daarbovenop sowieso minder geld te besteden zijn omdat (1) de economische raming lager uitvalt en (2) de OS-afdrachten naar de EU toenemen als gevolg van het nieuwe Europese financiële kader. Ook de andere ministers proberen in toenemende mate een greep te doen uit de OS-kas.

Soms vergelijk ik Nederlandse ontwikkelingssamenwerking dus met een kerstboom. Veel nieuwe ministers  willen meer kerstballen en kerstkransjes in de boom hangen, zodat ze hun zichtbare stempel drukken op het beleid. Mijn idee is dat de kerstboom al helemaal vol hangt. Terwijl Lilianne Ploumen nog nieuwe ‘hulp&handel instrumenten’ toevoegde aan de takken, hing Sigrid Kaag daar nog  ‘mentale gezondheid’ en ‘jeugdwerkgelegenheid’ -kerstballetjes erbij. Als een volgende bewindspersoon de OS-kerstboom nog optuigt riskeert deze te bezwijken onder al die versierselen.

Léren voordat we investeren

Als ik geen nieuwe prioriteiten wil, wat wil ik dan wèl ? Ik wil dat we léren voordat we investéren. Laten we bijvoorbeeld eerst uitzoeken hoe de vorige intensiveringen gewerkt hebben. Zo zette Kaag dus in op Mental Health and Psycho-Social Support (MHPSS). Waarschijnlijk erg nodig. Grote verwachtingen werden gewekt. Zo stelde Kaag bijvoorbeeld dat ‘MHPSS cruciaal is voor individuen, gezinnen, gemeenschappen… om verzoening te bevorderen.’ Dus MHPSS-interventies helpen niet alleen om vluchtelingen van hun trauma af te helpen, maar ook om vredesopbouw te stimuleren, is het idee.

Ik hoop het van harte, maar bij een professionele sector hoort bewijs. Dus laten we eerst goed onderzoeken of MHPSS werkt zoals we hopen dat het werkt. Werkt het? Dan kunnen we opschalen, in plaats van weer een nieuwe set lampjes aan die kerstboom hangen. Een van mijn promovenda, Tessa Ubels, is bijvoorbeeld nu met dit onderzoek gestart om te kijken of onder andere deze vooronderstelling (MHPSS draagt bij aan vrede) klopt.

Nederlandse ontwikkelingssamenwerking moet ook leren van peer-reviews en evaluaties. Die zijn er veel geweest de afgelopen tijd. De OESO concludeert dat we te weinig in samenspraak met overheden in ontwikkelingslanden en via de ambassades doen. De IOB heeft geconstateerd dat de RVO en andere tender-instanties als een soort van confetti-kanon opereren. We laden het kanon met heel veel geld en prioriteiten. Op ons verzoek schiet het dan projectjes over een behoorlijk deel van de wereld uit.

Veranderagenda

Deze kritiek in acht nemend heeft DGIS een veranderagenda opgesteld, die gericht is op focus: meer kwaliteit, minder – maar grotere – activiteiten en daarmee het tegengaan van versnippering. Dat betekent dat activiteiten die bewezen effectief zijn moeten worden opgeschaald, maar ook dat soms pijnlijke keuzes gemaakt moeten worden om andere activiteiten te beëindigen. Het krachtig doorvoeren van deze veranderagenda zou een prima insteek zijn voor ontwikkelingssamenwerking in een nieuwe regeringsperiode. Door in te zetten op leren maken we de kerstboom echt mooier in plaats van hem met extra thematische en geografische ornamenten te overbelasten. Less is more.

Heb ik dan echt geen nieuwe ambities voor OS in een regeerakkoord? Komen er uit mijn onderzoek dan geen enkele nieuwe prioriteit naar voren?  Nee, dat ook weer niet. Wat mijn moeder al tegen me zei (ik was altijd de kleinste van de klas): wie niet sterk is, moet slim zijn. Nu ontwikkelingssamenwerking qua budget niet meer sterk is, dient een volgende minister haar of zijn ambtenaren nog slimmer in te zetten om armoede en ongelijkheid structureel te verminderen. In plaats van nòg een land of nòg een thema toe te voegen, zou hij/zij maximaal kunnen inzetten op het coherentie van andere beleidsvelden met de ontwikkelingsdoelen.

#hoedan?

Drie suggesties: door bijvoorbeeld aanpassing van de patentregels in de WTO kunnen ontwikkelingslanden de corona vaccins makkelijker namaken. Of door te stoppen met fossiele export-kredietsubsidies kan een groen herstel wordt gestimuleerd. Of door een stevige wet die maatschappelijk verantwoord ondernemen verplicht kan een leefbaar loon in ontwikkelingslanden wellicht bereikt worden. Het mooie van deze beleidscoherentie is dat ze nauwelijks iets extra kosten voor de rijksbegroting. Bovendien zijn dit geen extra kerstkransjes of ballen waardoor de kerstboom omvalt, maar is het juist een stevige kluit waardoor de OS kerstboom veel steviger en langer zal blijven staan. We hebben dus een sterke minister nodig die die debatten met andere ministers aan durft te gaan; dat lijkt me een stuk belangrijker dan weer een nieuwe nota.

Kader

In deze columnserie licht Dirk-Jan Koch eens per twee maanden een onderwerp uit waar hij mee bezig is voor zijn onderzoeksproject ‘Ongeplande effecten van internationale samenwerking.’ Koch is bijzonder hoogleraar aan de Radboud Universiteit in Nijmegen en werkzaam bij het ministerie van Buitenlandse Zaken. Hij schrijft op persoonlijke titel

Uitgelichte afbeelding

Minister Kaag presenteerde in mei 2018 haar beleidsnota Investeren in Perspectief. Bron: Ministerie van Buitenlandse Zaken

 

 

 

 

 

Wetenschap bedrijven onder de druk van moord

Door Marc van Dijk | 27 juli 2021

Kun je als wetenschapper helpen om ernstige misstanden te bestrijden, als er doden vallen tijdens je onderzoek? Hoe vind je de juiste partners en hoe blijf je gemotiveerd? Oksana Nesterenko stimuleert anticorruptie-onderzoek in Oekraïne, antropoloog Naomi van Stapele werkt met Keniaanse sekswerkers en bendeleden. Een dubbelinterview.

Lees artikel

African Movie Review: In Reality

Door Emmanuel Mandebo | 26 juli 2021

In this Episode of  the montly African Movie Review by Emmanuel Mandebo, Vice Versa Global brings you the multi award-winning Ugandan short film ‘In Reality’, directed by Kasule Douglas Benda. In the film, an HIV positive dad finds out that the HIV positive girl he is having a sexual relationship with is actually the girlfriend to his HIV negative son.

Lees artikel

The impact of climate change on women

Door Nicera Wanjiru | 23 juli 2021

Climate change is the biggest catalyst of poverty. Due to archaic patriarchal systems, women have limited access to basic human rights like the ability to move freely and acquire land. So, as climate change intensifies, women will struggle the most in both the rural and urban setup, especially in informal settlements.

Lees artikel