Door:
Kees Zevenbergen

6 mei 2021

Tags

In de reeks over wat er qua ontwikkelingssamenwerking in het regeerakkoord hoort te komen, is het woord aan Kees Zevenbergen, directeur van Cordaid. ‘Het ministerie kan wel wat Rijnlands denken gebruiken: méér lange termijn, meer risico’s en durf. Het gebeurt als je het loslaat!

Recent stuurde demissionair minister Kaag een mooie brief aan de Tweede Kamer, waarin ze reflecteert op de impact van de pandemie op conflicten. De brief leest als het testament voor haar opvolger, die voor de uitdaging staat beleid te maken voor ontwikkelingssamenwerking in een wereld die er sinds ruim een jaar totaal anders uitziet. Kaag stelt een ‘mensgerichte benadering’ voor, die uitgaat van het perspectief van de lokale bevolking op veiligheid en rechtvaardigheid. Je zou het kunnen zien als een herwaardering van de menselijke maat.

De brief is een doorvertaling van het door VN-chef Guterres gemunte building back better. De coronacrisis heeft zo’n gigantisch mondiaal effect, dat we ‘het systeem’ radicaal moeten hervormen om als internationale gemeenschap de grote uitdagingen van deze tijd – waaronder klimaatverandering, verlies van biodiversiteit, groeiende ongelijkheid, gedwongen migratie – op een adequate manier aan te pakken. Kaag heeft al eerder gepleit voor een ‘mondiale reset’.

Het uitgangspunt

Tijdens haar ministerschap heeft Kaag naar mijn smaak te weinig het grote belang van het middenveld onderkend in de verschillende rollen die het speelt: van de uitvoering van humanitaire programma’s en systeemversterking in de zorg tot luis in de pels van autoritaire machthebbers. Het is daarom interessant dat ze nu een vurig pleidooi houdt voor het werken van onderop.

‘Het versterken van deze lokale weerbaarheid’, schrijft ze, ‘vereist in toenemende mate dat het perspectief van de lokale bevolking het uitgangspunt is van ontwikkelingssamenwerking. […] Juist in fragiele en conflictlanden, waar het sociale contract tussen overheden en burgers vaak zwak is, moet de ontwikkelingsinzet uitgaan van de lokale prioriteiten. Deze aanpak versterkt eveneens het maatschappelijk middenveld, in een tijd waarin de ruimte daarvoor in veel landen afneemt.’ Klinkt mij als muziek in de oren – al heeft het deuntje vaker geklonken…

Nederland kent een rijke traditie in het ondersteunen van maatschappelijke organisaties wereldwijd en heeft daarmee internationaal goede sier gemaakt. Het belang ervan is vanwege covid – waarvoor in talloze landen wet- en regelgeving burgerlijke en politieke vrijheden zijn uitgehold – alleen maar groter geworden. De huidige strategische partnerschappen die op 1 januari 2021 van start zijn gegaan, heten Power of Voices. Macht èn tegenmacht. Inmiddels heeft heel politiek Den Haag de mond ervan vol.

Meer Rijnlands denken

De grote betekenis van het maatschappelijk middenveld komt tot zijn recht waar het een onafhankelijke en gelegitimeerde rol kan spelen tegenover de powers that be. Een verstatelijkt en dóór-geïnstitutionaliseerd middenveld is niet wat we willen, maar juist het versterken van informele, sociale bewegingen met een grote achterban en bereik. Dat vereist een andere manier van financieren en verantwoorden.

Niet om de paar jaar een ander kader met nieuwe vereisten en prioriteiten, maar langjarige continuïteit. Een soort medefinancieringskader 2.0, dat volop ruimte geeft aan daadwerkelijk zuidelijk leiderschap en eigenaarschap. De Power of Voices zijn toch nog te veel een bevestiging van de status quo en ontworpen vanuit het perspectief van een Nederlandse drang tot beheersmatigheid – en die drang moet nu eindelijk beteugeld worden!

De te hoge standaarden en te strenge maatstaven die Buitenlandse Zaken oplegt aan organisaties zijn voor veel zuidelijke organisaties en bewegingen onhaalbaar. Daardoor vallen ze vaak buiten de boot bij programmafinancieringen. Een gemiste kans, want het zijn juist deze organisaties die broodnodig zijn in de ‘mensgerichte benadering’ die Kaag voor ogen staat.

Het ministerie kan wel wat Rijnlands denken gebruiken: minder controle vooraf, meer verantwoording achteraf. Meer co-creatie, minder vooraf vastleggen. Meer lange termijn en procesoriëntatie, minder korte termijn en projectmatig denken. Meer kwalitatieve in plaats van kwantitatieve rapportages. Kortom: meer risico’s en meer durf. Het gebeurt als je het loslaat!

Sociale contracten

Nederland is een belangrijke contribuant aan multilaterale instellingen, zoals de organisaties van het VN-systeem, de Wereldbank en de Europese Commissie. De overheid zou haar invloed moeten aanwenden om ook bij deze organisaties in hun samenwerking met het lokale en internationale maatschappelijk middenveld een vergelijkbare transformatie te stimuleren.

Nu worden maatschappelijke organisaties toch vooral ingezet als projectuitvoerders, in plaats van constructief-kritische samenwerkingspartners in het versterken van het sociale contract tussen nationale en lokale overheden en de samenleving.

De toeslagenaffaire in eigen land heeft de ogen bij velen geopend over hoe belangrijk het adequaat functioneren van een democratie met stevige checks & balances is. Als dit al niet vanzelfsprekend is in een welvarende, open samenleving als de onze, dan kunnen we ons iets voorstellen hoe uitdagend het is een land met een autocratisch regime, waar parlementariërs de spreekbuis van de regering zijn, de pers niet vrij is en kritische organisaties de mond worden gesnoerd.

We raden de onderhandelende partijen èn de toekomstige minister aan om de Kamerbrief van 16 april als uitgangspunt te nemen voor de uitwerking van een nieuwe ontwikkelingsstrategie voor het post-covid-tijdperk. Een herwaardering van macht en tegenmacht ten behoeve van een duurzame en inclusieve wereld.

Kees Zevenbergen is directeur van Cordaid

Data verzamelen als vorm van verzet

Door Marc van Dijk | 17 juni 2021

‘Data zijn goud en wij zijn de goudzoekers’, zo noemde Gauthier Marchais zijn artikel over oneerlijke verhoudingen in internationaal wetenschappelijk onderzoek. De activist Nicera Wanjiru ondervindt in Kenia de ‘goudkoorts’ aan den lijve en besloot zèlf data te gaan verzamelen. Een dubbelinterview.

Lees artikel

New lockdown hits Uganda’s education sector again

Door Martha Nalukenge | 16 juni 2021

Uganda has once again been put under lockdown after the 3rd wave of Covid-19 hit the country. This is very unfortunate news for its education sector. Education is the first step for people to gain the knowledge, critical thinking, empowerment and skills needed to make the world a better place. In Uganda, it is perhaps one of the most affected areas thanks to the pandemic. Our correspondent, Martha Nalukenge paints a vivid picture for us on how the virus severely affected the country.

Lees artikel

This is the type of politician that Kenya needs

Door Cynthia Omondi | 14 juni 2021

Many people usually go into politics for the money and the power. Next year there will be elections in Kenya and our hope is that a new breed of politicians will emerge, those who will work for the benefit of the electorate. One of them might possibly be Saadia Rao. Thanks to her selfless acts, people have been encouraging her to stand for an elective seat. This is because they believe that she can make a positive difference. She talked to Vice Versa Global’s Cynthia Omondi.

Lees artikel