Door:
Nout van der Vaart

8 juni 2021

Tags

De ‘independent food systems dialogues’ zijn een goed initiatief, maar Nederland kan meer doen om diversiteit, inclusiviteit en échte duurzaamheid centraal te stellen in internationale afspraken over de toekomst van voedsel en landbouw.  Dat schrijven Nout van der Vaart (Oxfam Novib),  Nathalie van Haren (Both ENDS) en Stefan Schüller (Both ENDS) in deze opiniebijdrage.

De voorbereidingen voor de UN Food Systems Summit die in september dit jaar plaatsvindt, zijn in volle gang. Over de gehele wereld worden op nationaal en regionaal niveau zogenaamde independent food system dialogues georganiseerd. De uitkomsten van deze vele honderden dialogen moet ter inspiratie dienen voor de action agenda en uitkomsten van de Summit, zo heet het.

De oproep van VN-baas António Guterres om een top specifiek over de hervorming van voedselsystemen te organiseren komt op het juiste moment gezien de ernst van verschillende crises waarin voedsel een centrale rol speelt. Zo is het aantal mensen in acute hongernood door o.a. de Covid- crisis vorig jaar met 15% toegenomen naar 155 miljoen mensen. Vrouwen en meisjes worden extra hard getroffen. Structureel gaan er nog steeds dagelijks 700 miljoen mensen (1 op de 11 ter wereld) met honger naar bed. Het aantal mensen dat ondervoed is omdat zij slecht of eenzijdig voedsel eten is nog veel groter, wereldwijd 2 miljard mensen. Daarnaast blijft de biodiversiteit o.a. door ontbossing en de focus op monoculturen achteruit hollen, en zijn voedselsystemen volgens een recente studie verantwoordelijk voor zo’n 30% van de wereldwijde broeikasgasuitstoot. Hoog tijd dus om het te hebben over hoe voedselproductie en consumptie bij kan dragen aan een duurzamere en eerlijkere wereld.

In Nederland zijn er de afgelopen tijd ook voorbereidende independent food system dialogues georganiseerd. 18 mei organiseerde het Netherlands Food Partnership een dialoog over multistakeholder samenwerking van Nederlandse actoren rondom voedselzekerheid in een internationale context. Op 1 juni organiseerden het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit samen met het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport en het Ministerie van Buitenlandse Zaken een nationale voedseldialoog over het Nederlandse voedselsysteem.

Van polderkampioen naar het agenderen van fundamentele hervormingen van het voedselsysteem

De voorbereidingen voor de Summit zijn hier dus ook voortvarend van start gegaan, en de Nederlandse overheid kan zo meteen een mooi verslag met ‘onze’ bevindingen en aanbevelingen delen met de Summit organisatie. Dat verslag zou, gezien de urgentie van bovengenoemde crises, echter niet alleen moeten gaan over hoe goed Nederland is in het voeren van dialogen met verschillende partijen, of over de innovatiekracht van het Nederlandse bedrijfsleven, maar een aantal echt fundamentele zaken ter discussie moeten stellen die nodig zijn om ons voedselsysteem daadwerkelijk duurzamer, weerbaarder voor klimaatverandering en eerlijker te maken. Dat omvat de volgende twee zaken.

Versterk het mandaat van de Committee on World Food Security: behoefte aan transparante, afrekenbare en inclusieve internationale voedselbesluitvorming

Ten eerste, wie niet aan tafel mee mag praten, staat op het menu, schreven we een half jaar geleden al. De huidige governance opzet van de Summit schiet tekort in het betekenisvol betrekken van stem geven aan en luisteren naar groepen mensen die juist door het huidige industriële voedselsysteem in de verdrukking zijn geraakt: kleinschalige boeren, rurale gemeenschappen, inheemse volken en vrouwen- en consumentenorganisaties uit het mondiale zuiden. Zij die aan de basis staan van de producten die op ons bord liggen.

Doordat het momenteel onduidelijk is hoe alle ontvangen input de agenda en uitkomsten van de Summit beïnvloedt en wie er verantwoordelijk wordt gemaakt voor het uitvoeren van de hervormingsagenda, vormt de Summit geen legitiem alternatief voor het UN Committee on World Food Security (CFS), het reeds bestaande VN platform waar nationale beleidsmakers mondiale afspraken maken over voedselzekerheid, met zelfgeorganiseerde inspraak van zowel maatschappelijke organisaties als de private sector.

De Nederlandse overheid zou daarom bij de Summit organisatie moeten aandringen op meer transparantie en inspraak ten aanzien van de agendavorming van de Food Systems Summit. Daarnaast moet de regering  aandringen op het geven van het mandaat aan de CFS als VN-platform om uitkomsten van de Summit verder te ontwikkelen en te coördineren.

Agroecologie als échte innovatie

Ten tweede, innovatie speelt een grote rol zowel in de Nederlandse landbouw als in de Nederlandse internationale inzet rondom voedselzekerheid en landbouw. Innovatie is noodzakelijker dan ooit omdat landbouw zowel geschaad wordt als bijdraagt aan klimaatverandering en de biodiversiteitscrisis.

Innovatie is ook nodig omdat wereldwijd zo’n 25% van de bodem is uitgeput door overmatig pesticiden- en kunstmestgebruik, door het kappen van bossen voor plantages en door het gebruik van zware landbouwmachines. En innovatie is ook nodig omdat grote groepen kleinschalige boerinnen, boeren, pastoralisten en rurale gemeenschappen in de verdrukking zijn geraakt door de beleidsfocus op internationale waardeketens en exportmarkten waardoor lokale markten en ketens zijn verwaarloosd.

Voor Oxfam Novib en Both ENDS is het versterken van natuurinclusieve landbouw, ook wel agroecologie genoemd, een daadwerkelijk innovatieve én inclusieve manier om deze verschillende uitdagingen het hoofd te bieden. Agroecologie gaat niet alleen uit van samenwerking met de natuur in het produceren van divers voedsel, het beoogt ook expliciet de positie van producerende gemeenschappen van boerinnen en boeren, vissers en pastoralisten te versterken, door gebruik te maken van lokale kennis van de natuur en voedselproductie en aspecten als inclusief bestuur, welzijn en autonomie centraal te stellen.

Ook gaat het uit van het versterken van de soortendiversiteit als strategie in het aanpassen aan klimaatverandering. Agroecologie kan zodoende een belangrijke rol vervullen in de transitie naar een daadwerkelijk duurzamer, weerbaarder en eerlijker voedselsysteem. Afgelopen vrijdag 4 juni werden bij de CFS in Rome beleidsaanbevelingen voor agroecologie als veelbelovende landbouwinnovatie gepresenteerd. Nationale overheden kunnen die beleidsaanbevelingen nu ter harte nemen en daar zowel hun nationaal als internationaal landbouw- en voedselzekerheidsbeleid op baseren.

Helaas is het in de voorbereidingen naar de Food Systems Summit tot nu toe te weinig gegaan over de rol van agroecologie in het aanpakken van de verschillende crises, ondanks het feit dat de holistische principes van agroecologie kansrijke en contextspecifieke handvatten geven om een duurzame transitie van zowel industriële als zelfvoorzienende landbouwsystemen te versnellen. Oxfam Novib en Both ENDS vragen de Nederlandse overheid daarom om agroecologie en de CFS beleidsaanbevelingen hierover onder de aandacht te brengen als centraal onderwerp bij de organisatie van de Food Systems Summit.

Politieke wil

Ten slotte, een duurzame en eerlijke productie en verdeling van voedsel en het uitbannen van honger is uiteindelijke vooral een kwestie van politieke wil, niet van schaarste; de wereld produceert momenteel genoeg calorieën om zo’n 10 miljard mensen te voeden. In onderhandelings- en besluitvormingsprocessen rondom voedsel dienen naast beleidsmakers ook boerinnen, boeren, en pastoralisten aan tafel te zitten, ook zij die door het huidige systeem nog veel te vaak gemarginaliseerd worden. Daadwerkelijke hervorming van de manieren waarop we voedsel produceren, verwerken, transporteren, bewaren, consumeren en verdelen, zijn noodzakelijk en kunnen niet langer uitgesteld worden. De Food Systems Summit moet daarom niet slechts een bijeenkomst worden waar een kleine groep invloedrijke landen en bedrijven problemen op de agenda zetten. Het zou een top moeten zijn van glorieuze diversiteit en inclusiviteit, slimme daadkracht en onmiddellijke actie van alle actoren om de landbouw-, voedsel-, biodiversiteits-, landdegradatie- en klimaatcrises in samenhang aan te pakken.

Wij vragen de Nederlandse overheid in haar inzet en feedback naar de organisatie van de Summit deze boodschap centraal te zetten.

Nout van der Vaart (Oxfam Novib),  Nathalie van Haren (Both ENDS) en Stefan Schüller (Both ENDS)

Picture: Martha Nalukenge

Wetenschap bedrijven onder de druk van moord

Door Marc van Dijk | 27 juli 2021

Kun je als wetenschapper helpen om ernstige misstanden te bestrijden, als er doden vallen tijdens je onderzoek? Hoe vind je de juiste partners en hoe blijf je gemotiveerd? Oksana Nesterenko stimuleert anticorruptie-onderzoek in Oekraïne, antropoloog Naomi van Stapele werkt met Keniaanse sekswerkers en bendeleden. Een dubbelinterview.

Lees artikel

African Movie Review: In Reality

Door Emmanuel Mandebo | 26 juli 2021

In this Episode of  the montly African Movie Review by Emmanuel Mandebo, Vice Versa Global brings you the multi award-winning Ugandan short film ‘In Reality’, directed by Kasule Douglas Benda. In the film, an HIV positive dad finds out that the HIV positive girl he is having a sexual relationship with is actually the girlfriend to his HIV negative son.

Lees artikel

The impact of climate change on women

Door Nicera Wanjiru | 23 juli 2021

Climate change is the biggest catalyst of poverty. Due to archaic patriarchal systems, women have limited access to basic human rights like the ability to move freely and acquire land. So, as climate change intensifies, women will struggle the most in both the rural and urban setup, especially in informal settlements.

Lees artikel