Door:
Paul Hoebink

23 maart 2022

Categorieën

Tags

Volgens Paul Hoebink is een nieuwe beleidsnota voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking hard nodig omdat de oude van minister Kaag totaal niet voldeed en vooral gericht was op migratie en vluchtelingen. Wel heeft hij één nadrukkelijk advies. Schrap een aantal ministeriële hobby’s omdat ze in een nieuwe mondiale strategie niet tot de topprioriteiten behoren of omdat de kennis op het ministerie en in de Nederlandse samenleving ervan gebrekkig is. 

De nieuwe minister voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking schijnt voortvarend van start te zijn gegaan. Liesje Schreinemacher wil een nieuwe nota om grondslag aan het beleid te geven. Na de uiterst krakkemikkige nota van haar voorgangster, die in het teken van migratie en vluchtelingen stond, is dat hard nodig.

Het is zonder meer amusant dat ambtenaar en collega Dirk-Jan Koch, die een jaar geleden nog stelde dat er geen nieuwe nota nodig was, dat er niet meer kerstballen in de boom van ontwikkelingssamenwerking gehangen mochten worden, nu leiding mag geven aan het team dat die nota in elkaar gaat timmeren.

Ik vond een nieuwe nota wel zeer noodzakelijk, omdat de oude van minister Kaag totaal niet voldeed. We zijn in de eenentwintigste eeuw aangeland, met grotere oude en ook nieuwe uitdagingen. Dat allereerst in het licht van de coronapandemie. We wisten natuurlijk al dat gezondheid een van de belangrijke mondiale publieke goederen is. Covid-19 heeft opnieuw aangetoond dat ziekten van mens en dier zich niet aan grenzen houden, dat mondiale actie nodig is om die ziekten in toom te houden en dat vaccinatie-egoïsme dus niet werkt.

Om dat wat verder uit te werken: het betreft niet alleen de financiering via – bijvoorbeeld – de vaccinatiealliantie Gavi of het Global Fund (GAFTM), maar eerder ook het verder brengen van een internationale strategie ter voorkoming en bestrijding van ziekten, versterking van de WHO en het inzetten van de EU op dit terrein, omdat Nederland een kleine speler is, maar met een goede strategische inzet meer kan bereiken. Het creëren, misschien, van nieuwe internationale instituties op terreinen waar die niet aanwezig zijn of te weinig gewicht hebben.

De voorziening in mondiale publieke goederen (naast gezondheid onder andere ook voedselveiligheid, klimaat, kennis, veiligheid en humanitaire hulp) zou dus in mijn ogen centraal moeten staan in het nieuwe ontwikkelings- en handelsbeleid: als kapstok in de nieuwe nota.

Hoe geef je daar in een omvattende strategie vorm aan? Hoe structureer je de internationale chaos die op bijna al deze onderwerpen te zien is? Waar, bijvoorbeeld, hebben Nederlandse instituties een speciale positie en kunnen ze meerwaarde inbrengen, heeft Nederland een comparatief voordeel en waar is dat juist niet het geval?

In het ontwikkelingsbeleid geldt dan ook met welke ontwikkelingslanden je aan die agenda kunt werken: waar verwacht je resultaten die als voorbeeld kunnen dienen? En uiteindelijk zal het ook een rol spelen hoe je die strategie financiert, welke kanalen het nuttigst zijn voor de problemen die je wilt aanpakken.

Het betekent ook dat een aantal ministeriële hobby’s (of door Kamerleden opgedrongen hobby’s) uit heden en verleden geschrapt kunnen worden – omdat ze in zo’n mondiale strategie niet tot de topprioriteiten behoren of omdat de kennis op het ministerie en in de Nederlandse samenleving ervan gebrekkig is. Prioriteren heet dan ook het wegsnijden van vele kleine post-prioriteiten, zoals het vermaledijde Dutch Good Growth Fund en andere nauwelijks gebruikte bedrijfslevenpotjes. Zo kunnen er inderdaad wat kerstballen uit die boom van Koch gemikt worden.

Er blijft één groot probleem voor de minister: ze heeft geen geld. Ontwikkelingsorganisaties toonden zich blij met het regeerakkoord, omdat er geld bíj zou komen voor ontwikkelingssamenwerking: vijfhonderd miljoen euro, maar dat komt er pas in 2025 (dit en de volgende twee jaar is het driehonderd miljoen).

Die driehonderd miljoen is de minister meer dan kwijt aan de opvang van vluchtelingen en de vijfhonderd miljoen komt uit de verhoogde EU-bijdrage. De bezuiniging van 1,45 miljard uit Rutte II blijft intact. Het zou haar al helpen als Nederland – net als Zweden – de opvang van vluchtelingen niet uit de ontwikkelingsbegroting betaalt, maar als extra erbovenop zet.

Om geld te vinden voor nieuw beleid zal de minister dus binnen haar eigen begroting moeten kijken. Dat kan met nog een nieuwe nota, over multilateraal beleid: Nederland moet af van wat ik al jaren geleden ‘naïef multilateralisme’ noemde.

Een veel kritischer doorlichting van internationale organisaties, vooral op hun effectiviteit, is nodig. Het huidige beoordelingsinstrumentarium is daarvoor veel te oppervlakkig. Met het weghalen van geld bij internationale organisaties die weinig effectief zijn, kan de minister stukjes van haar nieuwe beleid misschien wel financieren.

De vorige VVD-minister voor Ontwikkelingssamenwerking, Eegje Schoo, viel vooral op door haar reislust en (overigens mislukte) inzet om het Nederlandse bedrijfsleven een groter deel van de koek te geven. Laten we hopen dat Liesje Schreinemacher met een bredere en mondialer blik de wereld van handel en ontwikkelingssamenwerking inkijkt.

Meepraten over het nieuwe Nederlandse beleid? Meld je dan aan voor ons Wereld Café op 31 maart. https://www.wildeganzen.nl/webinar/wereld-cafe-8

Paul Hoebink (foto Leonard Fäustle)

Paul Hoebink is gasthoogleraar bij de master Sustainable Development van de Hochschule Rhein-Waal in Kleve

Het nieuwe Actieplan beleidscoherentie voor ontwikkeling

Door Marc Broere | 01 december 2022

Nederland heeft een nieuw actieplan om meer beleidscoherentie tussen de verschillende ministeries te krijgen om negatieve effecten van Nederlands beleid voor ontwikkelingslanden tegen te gaan. Het concentreert zich op drie thema’s: het verkleinen van de Nederlandse voetafdruk, onwettige geldstromen en belastingontwijking èn vaccin- en gezondheidsongelijkheid.

Lees artikel

Dweilen met de kraan dicht

Door Elian Yahye | 29 november 2022

Nederland helpt landen in het Zuiden met het opzetten van een sterke publieke sector, maar is tegelijk een belastingparadijs. En: hoe vallen klimaatplannen te rijmen met steun aan fossiele bedrijven? Marit Maij (ActionAid) en Lisanne van der Steeg (Woord en Daad) pleiten voor meer beleidscoherentie: de Nederlandse overheid moet beleidskeuzes maken die elkaar versterken, in plaats van tegenwerken.

Lees artikel

Vergrijzing mag in de Afrika-strategie niet ontbreken

Door Jochem Duinhof | 28 november 2022

Wie de cijfers erop naslaat, kan maar tot één conclusie komen: Afrika vergrijst de komende jaren in rap tempo – en het is evident dat dat gevolgen heeft voor de manier waarop duurzame economische ontwikkeling en armoedebestrijding er tot stand komen, schrijft Jochem Duinhof, politiek adviseur bij Dorcas

Lees artikel