Door:
Marlies Pilon

29 augustus 2022

Tags

Voor Seye Abimbola is het persoonlijke politiek. Vanuit zijn huis in Sydney vertelt de hoogleraar gezondheidsonderzoek en houder van de Prins Claus-leerstoel gerechtigheid in global health zijn missie en levensverhaal. ‘Is het normaal dat ik, een Nigeriaanse wetenschapper, als allerhoogste ideaal heb dat mijn onderzoek in een Engels vakblad wordt gepubliceerd? Is dat gezond? Nee, het is niet normaal! Daarom moeten we mensen wakker schudden.’ 

‘Ik behoor tot het Yoruba-volk en ben in een kleine stad opgegroeid, in het zuidwesten van Nigeria. Mijn moeder was een verloskundige, dus mijn eerste jaren zag ik van heel dichtbij hoe gezondheid en gezondheidszorg werkt. Als kind keek ik over mijn moeders schouder mee naar de gemeenschap en zag ik de verbinding tussen gezondheid en sociale omstandigheden: armoede, toegang tot informatie, gender, al die zaken.

‘Daardoor realiseerde ik me tijdens mijn medische opleiding dat ik toch geen clinicus wilde worden, maar me wilde verdiepen in het veld van openbare gezondheid. Uiteindelijk ging ik onderzoeken hoe dat werkt – en hoe het nog beter kan werken.

‘Een van de belangrijkste realisaties, die voor mij centraal staat, is dat de gezondheid van een systeem voor een groot deel afhangt van de mate waarin het is verbonden met zichzelf. Als de mensen niet weten welke diensten ze van hun overheid mogen verwachten, of als er een gebrek aan informatie is over hoe je gezond leeft, dan is dat een indicatie dat er iets is losgekoppeld, dat er iets gemaakt moet worden.

‘Heb je je weleens afgevraagd waarom het Zuiden altijd van het Noorden moet leren, en niet andersom?’

‘In het veld van global health bestaat er de neiging om mensen in arme landen niet als gelijkwaardig te zien, alsof zij niet evenveel verdienen als de bevolking in rijke landen. Als een Nederlandse onderzoeker naar Ghana of Zambia gaat, vind ik het vreemd dat dat onderzoek wordt uitgevoerd voor een Nederlands publiek.

‘Het idee dat Ghana of Zambia ook een kennissysteem verdient, zoals dat voor Nederlanders geldt, lijkt verder niet van belang. Als je onderzoek doet, en ik spreek hier als onderzoeker en hoofdredacteur van een academisch blad, dan doe je dat om een aantal mensen blij te maken. Je redacteur, je vakgenoten, mensen die beslissingen maken, je potentiële baas wellicht.

‘Maar je doet het niet om de mensen in Ghana of Zambia blij te maken. Het probleem is dat veel mensen niet zien dat elk systeem ter wereld evenveel verdient, evenveel waard is. Is het niet vreemd dat dat in de praktijk een heel radicaal statement is?’

‘Wat er nodig is voor de dekolonisatie van onze geest, is het ont-leren van wat we hebben geleerd. Dat is ingewikkeld: hoe je de wereld ziet is er vanaf de geboorte ingebakken. Via school, misschien de universiteit, de media. Zo heb ik op school geleerd dat mijn geschiedenis minder waarde heeft dan de Europese geschiedenis.

‘Mijn Nigeriaanse leraar vertelde mij dat Nigeria door de Schotten is ontdekt. Een kind in Schotland leert dat ook; dat een verre voorouder de wereld veroverde en Nigeria “ontdekte”. Dat leert zo’n kind twintig jaar lang, in het onderwijs. Hoe kunnen we van hem of haar verwachten dat dat níet kleurt door welke lens ik word bekeken?

‘Tel daarbij op dat global health voortkomt uit de tropische geneeskunde, die werd ontworpen om gekoloniseerde bevolkingen te controleren en de uitbuiting door Europese en Amerikaanse machten soepeler te laten verlopen. De manier waarop veel organisaties in mijn veld opereren, is dat zij die scheve machtsbalans in stand houden, hoewel ze die claimen te willen genezen. Veel macht, geld en kennis blijft zo uitsluitend hangen in hoge-inkomenslanden.

 

‘Wat er nodig is voor de dekolonisatie van onze geest, is het ont-leren van wat we hebben geleerd’

‘Wat nodig is om global health te dekoloniseren, moet beginnen in het klaslokaal. Er is een reden dat witte mensen de wereld nauwelijks bevragen: zij zijn immers zelf het centrum van de wereld en de wereld werkt prima voor hen. Meer en meer mensen beginnen dat narratief te bevragen.

‘Is het normaal dat ik, een Nigeriaanse wetenschapper, als allerhoogste ideaal heb dat mijn onderzoek in een Engels vakblad wordt gepubliceerd? Is dat gezond? Voor een Brit, die altijd in het Verenigd Koninkrijk heeft gewoond en van jongs af aan gehoord heeft dat hij of zij in het centrum van de wereld woont, waarschijnlijk niet. Nee, het is niet normaal! Daarom moeten we mensen wakker schudden.

‘Als we kijken naar de literatuur, dan valt op dat wetenschappelijke artikelen altijd spreken over hoge- en lage- en middeninkomenslanden. Dat lijken daardoor wel organische entiteiten, een soort natuurlijke verdeling.

‘Maar het gaat hier over landen, landen zoals die van jou en mij, waar mensen een ijsje eten, trouwen, werken. Er is verder niets speciaals aan die landen, maar door het zo op te schrijven breng je een scheiding aan tussen jezelf en de ander. We moeten veranderen hoe we de wereld zien en definiëren.’

 

Kader:

Van retoriek naar hervorming

In het artikel Decolonising global health in 2021: a roadmap to move from rhetoric to reform, in het British Medical Journal, zetten Abimbola en vijf andere auteurs drie stappen uiteen die beoefenaars van global health kunnen nemen om het proces van dekolonisatie te versnellen.

Eén: identificeer de precieze manieren waarop organisaties in global health een rol spelen in het in stand houden van ongelijkheid.Twee: publiceer een heldere puntenlijst aan acties die nodig zijn zodat organisaties beter kunnen reageren. Drie: ontwikkel meetmethoden om de ontwikkeling van organisaties bij te houden en deel die via publieke kanalen.

‘Ik geef les aan studenten in global health aan de Universiteit van Sydney. Vorige week hadden we het over informatiesystemen en ik vertelde ze het verhaal over hoe gezondheid in het negentiende-eeuwse Engeland een politieke kwestie werd. ‘Toen het dodental dramatisch steeg, begon het statistiekbureau de aantallen doden per stad en district door heel het koninkrijk te vergelijken. Daarmee werd gezondheid een politiek thema; het betekende namelijk dat mensen wisten van het dodental in een nabijgelegen stad, of het district goed of slecht presteerde in verhouding tot andere gebieden.

‘Politici konden elkaar gaan beledigen en elkaar met die cijfers de oren wassen. Dat is hoe openbare gezondheid zoals Engeland het kent is geboren. Nu gaat het niet alleen meer om welke stad het beter doet, maar zijn de steden ook meer met elkaar verbonden, wat zorgt voor betere gezondheid voor iedereen.

‘Soms vergeten we dit soort dynamieken als we het over gezondheid hebben, maar dit zijn de interne processen die voor echte verandering zorgen – niet iemand die “van buiten” met een of andere interventie komt. Dat is misschien ook nodig, maar niet essentieel. Waar het om draait zijn de mensen in het systeem zelf. Hoe zij leren, veranderen, zich tot elkaar verhouden, welke kennis zij bezitten en hoe ze hun macht gebruiken.

‘Wat je nu ziet is dat het platform voor bruine en zwarte wetenschappers en activisten groter is geworden. Ze hebben dezelfde stem, maar in plaats van wat gefluister in de hoek krijgen ze een microfoon en horen mensen wat ze zeggen.

‘De dekolonisatiebeweging is al zeker tachtig jaar bezig met het fysiek dekoloniseren, maar nu – met Black Lives Matter en shift the power – klinken de stemmen luider en luider. Het is interessant ook naar de rol van nieuwe media te kijken, en hoe die het landschap van global health transformeren.

‘Iedereen kan nu reageren op wetenschappelijke artikelen op een manier die hiervóór niet mogelijk was. Alles wat je nu nodig hebt is een Twitter-account! Reageren op een artikel kan de blik op dat specifieke stuk en zelfs heel het gesprek over het thema veranderen. En het goede is: de mensen die de artikelen schrijven, realiseren zich ook veel meer dat iedereen meeleest.

‘Sociale media zorgen er in deze context voor dat je iets aangerekend kan worden, dat je niet zomaar meer alles op kunt schrijven, omdat je weet dat de mensen in Ghana of Zambia over wie je schrijft ook meelezen en misschien wel reageren. Volgens mij is dat een gezonde ontwikkeling, die ons allemaal een stukje beter maakt.’

‘Het probleem met machtssystemen is alleen: het lijkt dan misschien alsof ze zich aanpassen en reageren op de tijdgeest, maar ze zijn gebouwd op machtsbehoud. Er moet dus méér gebeuren dan wat kabaal hier en daar om echt een systeemverandering teweeg te brengen. Daarvoor moeten eerst de oogkleppen af.

‘Heb je je weleens afgevraagd waarom het Zuiden altijd van het Noorden moet leren, en niet andersom? Toen de pandemie begon, werd het heel duidelijk dat rijke landen geen idee hadden wat ze moesten doen, terwijl de iets-minder-rijke-landen precies wisten hoe ze het moesten aanpakken.

‘Ik dacht toen: hoe typisch is het toch dat als rijke landen in iets succesvol zijn, die lering dan altijd uitgerold moet worden in het Zuiden. Maar vice versa? Er is nauwelijks discussie geweest over wat Nederland kon leren van het contactonderzoek zoals dat in Zuid-Korea, Vietnam en Rwanda plaatshad. Waarom eigenlijk niet?

‘Er zijn meer redenen om ons oor te luisteren te leggen bij de mensen die wij definiëren als “levend met een marginaal inkomen”. Heel relevant voor global health is het concept van gemeenschapswerkers.

‘Zo was ik vier jaar geleden bij een bespreking in Oxford over hoe we ons moeten voorbereiden op de gezondheidszorg van morgen. Ik zei toen dat rijke landen moeten leren een gemeenschap van gezondheidswerkers te bouwen, zoals zuidelijke landen dat al heel lang doen. Het zal wel moeten; de gezondheidszorg wordt in toenemende mate onbetaalbaar en de overmedicalisatie van onze gezondheid zal langzaamaan worden teruggeschroefd. Het gaat dan om thuiszorg, zorg op buurtniveau. Daarbij is er een wereld te winnen door te kijken hoe “arme landen” deze zeer sociale vorm van zorg hebben opgezet.

‘Als ik voor Nederland een global health-strategie zou maken, zou ik die bouwen op de belofte dat andere landen niet minderwaardig zijn. Een strategie waarbinnen Nederland zich op een oprecht gelijkwaardige manier met de wereld verbindt, zodat leren, kennis en expertise vrijelijk mogen rondvliegen.

‘De strategie heeft als uitgangspunt dat andere landen hun eigen kennissystemen verdienen en nodig hebben, en dat Nederland voor onderzoek in die landen geen interventies pleegt, maar leert van onderzoek dat wetenschappers uit die landen zèlf hebben uitgevoerd.

‘Het feit dat we nog niet echt van elkaar leren, vertelt me dat we nog steeds niet erg verbonden zijn. Wat nodig is voor meer verbinding is het zien van de ander als in ieder geval gelijk genoeg om van te kunnen leren – dat zal ons allemaal een stuk beter maken.’

Op 1 september vindt de eerste editie van het Power of Knowledge event plaats. Voor meer informatie, kijk op https://www.kit.nl/the-power-of-knowledge/

 

 

 

Is de beleidsnotitie BuHaOS de route naar groene en gelijkwaardige Nederlandse handel?

Door Karin van Boxtel | 22 september 2022

Nederland heeft als belangrijk handelsland een grote sociale en ecologische voetafdruk over de grens. De beleidsnotitie Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, waarover de Tweede Kamer op 28 september debatteert, bevat een aantal veelbelovende elementen die het Nederlandse handelsbeleid daadwerkelijke duurzaam en rechtvaardig kunnen maken. Maar om daar te komen moet de minister haar ambities wel omzetten in daadkrachtig beleid, schrijft Karin van Boxtel van Both ENDS in deze opiniebijdrage.

Lees artikel

Community Voices: het succes van Nkoilale

Door Vice Versa | 21 september 2022

In deze speciale aflevering van onze serie Community Voices van Vice Versa Global  vertellen we het buitengewone verhaal…

Lees artikel

Een routekaart voor het dekoloniseren van global health

Door Marlies Pilon | 29 augustus 2022

Voor Seye Abimbola is het persoonlijke politiek. Vanuit zijn huis in Sydney vertelt de hoogleraar gezondheidsonderzoek en houder van de Prins Claus-leerstoel gerechtigheid in global health zijn missie en levensverhaal. ‘Is het normaal dat ik, een Nigeriaanse wetenschapper, als allerhoogste ideaal heb dat mijn onderzoek in een Engels vakblad wordt gepubliceerd? Is dat gezond? Nee, het is niet normaal! Daarom moeten we mensen wakker schudden.’

Lees artikel