Door:
Marc van Dijk

4 oktober 2022

Tags

De jaguar wordt ernstig bedreigd. Volgens natuurbeschermer Liliana Jauregui kunnen we van lokale gemeenschappen leren die in balans met de natuur leven – en die aan de jaguar grote krachten toekennen. Donderdagavond 6 oktober spreekt ze erover in het Suriname-café in De Tropen, in Amsterdam (meld je hier gratis aan).

‘Wie in het oerwoud een jaguar tegenkomt en aangevallen wordt, is van oudsher niet per se een pechvogel’, zegt Liliana Jauregui. ‘Als je de aanval overleeft, kan dat binnen inheemse culturen een potentiële spirituele transformatie betekenen. Een sjamaan kan diegene begeleiden om de krachten te herkennen en blijvend op te nemen.’

Ze klinkt als een antropoloog, die andere gebruiken beschrijft, maar Jauregui is een natuurbeschermer. Als hoofd van Operation Jaguar geeft ze in Amsterdam leiding aan een multidisciplinair team van de Nederlandse natuurorganisatie IUCN NL, waarmee ze nieuwe strategieën ontwikkelt om het zwaar bedreigde roofdier in Zuid-Amerika duurzaam te behoeden. En ook die natuurbescherming is nu een ware transformatie aan het ondergaan, alsof de onderzoekers zelf door een jaguar gebeten zijn.

‘In grote lijnen’, zegt ze, ‘komt de verandering hierop neer: de natuurbeschermingsprogramma’s werden doorgaans vanuit nationale en internationale overheden van bovenaf opgelegd – wetenschappelijk onderbouwd, maar puur gedacht vanuit ecologie, dus zonder rekening te houden met wat het beleid voor de oorspronkelijke bewoners van de natuurgebieden zou betekenen en of ze het zouden begrijpen.

‘Daar komt nu verandering in: het gaat in de richting van een integrale aanpak, met oog voor de menselijke gemeenschappen en hun gebruiken en geloofsovertuigingen, het liefst in directe samenspraak en samenwerking. Overigens óók op wetenschappelijke gronden.’

Liliana Jauregui (1969) was altijd al op zoek naar een andere, betere benadering van ontwikkelingssamenwerking. Ze is in Chili geboren, waar ze economie en bedrijfskunde studeerde, om daarna een studie ontwikkelingseconomie in Wageningen te volgen.

‘Ik ben altijd geïnteresseerd geweest in hoe we landen kunnen ondersteunen om op gelijkwaardige basis tot een goede ontwikkeling te komen’, zegt ze. ‘Het werelddeel waar ik vandaan kom, Zuid-Amerika, is er een met overvloedige natuurlijke rijkdommen en bronnen, maar het heeft een ontwikkelingsmodel dat nog uit de koloniale tijd stamt.

‘Bijna pure exploitatie van mensen, bodem, flora en fauna, met uitputting, verwoesting en uitstervingsgolven tot gevolg – vandaar mijn belangstelling voor modellen die beter aansluiten bij de lokale kennis en taal. Die modellen hebben we hard nodig om internationale uitdagingen aan te gaan, zoals klimaatverandering en massa-extinctie.’

Waar liep u met Operation Jaguar tegenaan, waarom moest het anders?

‘Als er dode jaguars gevonden worden, zijn ze steeds vaker van hun tanden en klauwen beroofd, door stropers. Dus we onderzochten de criminele netwerken die erachter zitten en versterkten het Zuid-Amerikaanse opsporingsapparaat om de illegale handel tegen te gaan, in een poging de dieren te beschermen. We richtten ons in eerste instantie op de internationale handelaren, die voor hun veelal Aziatische klanten de orders plaatsen en die er het meest aan verdienen.’

Dat is toch een goed begin?

 ‘Op zich wel, maar het is een moeizaam gevecht: in Afrika is er veel aandacht voor, maar in Zuid-Amerika een stuk minder. De grootste natuurbeschermingsorganisaties zitten in Peru en Colombia, maar in Bolivia en Suriname is het lastiger om iets voor elkaar te krijgen. Bovendien is het Afrikaanse model van gewapende rangers die het reservaat beschermen in Suriname onhaalbaar en onwenselijk.’

Waarom?

De gebieden die je zou moeten bewaken zijn simpelweg te groot en ondoordringbaar. Surinamers noemen hun land graag “het groenste ter wereld”, want 93 procent bestaat uit bos of oerwoud. Het telt slechts een half miljoen inwoners, van wie meer dan negentig procent in de hoofdstad Paramaribo en de rest van het kustgebied woont. Het is dus zeer dunbevolkt.’

Dan kun je de natuur toch juist goed vrijhouden van jagers en anderen?

 ‘Wij zijn als westerlingen geneigd te denken in termen van natuurgebieden die zoveel mogelijk ongerept moeten blijven en waar de mens zich uit terug moet trekken om de flora en fauna te beschermen, maar dat is in deze landen geen passend ideaal. Zo heeft in Suriname iedereen het recht om te jagen. Dat is een onvervreemdbaar recht, omdat de mensen die wèl in de jungle wonen er ook deels afhankelijk van zijn. De natuurgebieden zijn grotendeels onbewoond, maar toch kun je niet om de lokale bewoners heen – die ook door stropers worden ingeschakeld om de jaguars of ander wild te vinden.’

Het is dus van belang de lokale bewoners te overtuigen van de beschermde status van de jaguar?

 ‘Ja, in principe wel, maar daarin gaat het ook al snel weer mis. Nationale beschermingsplannen spreken de taal van biologen: de jaguar is als roofdier aan de top van de voedselketen een belangrijke schakel in het ecosysteem van de oerwouden. Bovendien is hij met uitsterven bedreigd.’

En wat is daar dan mis mee?

‘De lokale gemeenschappen leven en denken deels volgens traditionele inheemse overtuigingen, de taal van de biologen sluit daar geheel niet bij aan. Wij zouden zeggen: “De jaguar dreigt uit te sterven”, terwijl zij zeggen: “De kracht van de jaguar trekt zich terug.” Wij beschrijven een bos op basis van fysieke eigenschappen, zij spreken in metafysische termen.

‘We moeten ons verdiepen in de manier van denken van lokale gemeenschappen, alleen al om het gesprek te kunnen voeren – anders hebben onze acties geen enkel effect. Bovendien heeft het iets vreemds dat wij ze zouden vertellen wat ze moeten doen: zij zijn niet de veroorzakers van de slechte staat waarin de jaguar en andere bedreigde soorten verkeren, maar wíj.’

De lokale bewoners zijn geen bedreiging voor de jaguar?

 ‘Nee, integendeel. Tenzij ze de stropers op weg helpen, natuurlijk, maar dat doen ze alleen als de verbinding met hun eigen traditie al verstoord of verloren is. Je kunt zelfs zeggen: het beschermen van lokale traditionele gemeenschappen is onze beste kans op het behoud van bedreigde soorten.

‘Uit recent onderzoek naar de bescherming van bedreigde primaten blijkt dat de kans dat die verder bedreigd worden en hun populaties afnemen kleiner wordt als ze zich in gebieden bevinden die door inheemse gemeenschappen worden bewoond en beheerd. De onderzoekers concluderen in Science Advances: “Het beschermen van de woongebieden, talen en culturen van inheemse volken is onze grootste kans om het uitsterven van de primaten te voorkomen.”’

Dus we moeten niet alleen de jaguar, maar ook de inheemse culturen beschermen?

 ‘Precies, dat zou een enorme sprong voorwaarts voor de natuur betekenen. De 370 miljoen inheemse mensen vormen minder dan vijf procent van de totale wereldbevolking, maar ze beheren meer dan een kwart van al het landoppervlak en ondersteunen tachtig procent van de wereldwijde biodiversiteit, inclusief duizenden bedreigde dier- en plantensoorten.’

Hoogste tijd dat wij naar hen gaan luisteren?

 ‘Zeker, de kennis die zij hebben is lange tijd zelden serieus genomen, eerder geheel genegeerd, evenals hun stem in politieke zin. Terwijl ze al eeuwenlang op een evenwichtige manier met de natuur weten samen te leven, zonder meer te nemen dan het ecosysteem kan verdragen.

‘Een collegiale aanpak van de bescherming van de jaguar, met weet van en gestuurd dóór inheemse kennis, kan een meer inclusieve en effectieve benadering mogelijk maken, die de afhankelijkheid van externe steun vermindert. Daarom verdiepen we ons nu in de voorname plaats die de jaguar in die lokale culturen inneemt: die is vanouds een koning van de jungle, die bijzondere krachten vertegenwoordigt en die dus altijd met groot ontzag tegemoet wordt getreden.

‘Er zijn ook mensen die de krachten zover in zich op konden nemen dat ze in jaguars kunnen veranderen, zoals Raoul de Jong in Jaguarman beschrijft. In zijn boek ontdekt hij ook dat veel van de kennis verloren is gegaan, doordat mensen – bijvoorbeeld – door de aanleg van een stuwmeer uit hun oorspronkelijke leefgebieden verdreven zijn. Dat zijn dus zaken die we moeten voorkomen.’

Hoe kunt u daar als natuurbeschermer aan bijdragen?

 ‘Om de jaguar te beschermen is er méér nodig dan alleen stoppen met knallen. Voor een evenwichtig behoud van de soort hebben we de lokale gemeenschappen nodig, die op hun beurt behouden moeten blijven. Een goede samenwerking vergt veel studie en vertaalwerk, want elke stamcultuur is net weer anders.

‘Zo hebben we nauw met Debora Linga samengewerkt, die een handboek over traditioneel Saamaka-bestuur heeft gemaakt. Het zijn afstammelingen van tot slaaf gemaakten, die gevlucht zijn en zich in het binnenland van Suriname hebben gevestigd, langs de rivier de Saramacca. Het handboek helpt ons hen te begrijpen, en het helpt hen om hun eigen gebruiken en cultuur aan de nieuwe generatie door te geven. Dat kan zowel voor henzelf als voor de jaguar van bepalend belang zijn.’

 

Over het evenement:

Hoe gaat het met de jaguar in Suriname? Wat is zijn culturele en spirituele rol bij verschillende bevolkingsgroepen, en waarom is bescherming zo noodzakelijk? Auteur Raoul de Jong, natuurbeschermer Liliana Jauregui en jaguaronderzoeker Vanessa Kadosoe delen hun kennis en visie. Spoken word-artiest Onias Landveld modereert het programma en verzorgt de muzikale omlijsting

Locatie: café-restaurant De Tropen, Mauritskade 64, Amsterdam

Datum: donderdag 6 oktober 2022

Tijdstip: inloop vanaf 19:30, het programma duurt van 20:00 tot 21:30

De toegang is gratis. Voor meer informatie en aanmelden: IUCN NL

Het nieuwe Actieplan beleidscoherentie voor ontwikkeling

Door Marc Broere | 01 december 2022

Nederland heeft een nieuw actieplan om meer beleidscoherentie tussen de verschillende ministeries te krijgen om negatieve effecten van Nederlands beleid voor ontwikkelingslanden tegen te gaan. Het concentreert zich op drie thema’s: het verkleinen van de Nederlandse voetafdruk, onwettige geldstromen en belastingontwijking èn vaccin- en gezondheidsongelijkheid.

Lees artikel

Dweilen met de kraan dicht

Door Elian Yahye | 29 november 2022

Nederland helpt landen in het Zuiden met het opzetten van een sterke publieke sector, maar is tegelijk een belastingparadijs. En: hoe vallen klimaatplannen te rijmen met steun aan fossiele bedrijven? Marit Maij (ActionAid) en Lisanne van der Steeg (Woord en Daad) pleiten voor meer beleidscoherentie: de Nederlandse overheid moet beleidskeuzes maken die elkaar versterken, in plaats van tegenwerken.

Lees artikel

Vergrijzing mag in de Afrika-strategie niet ontbreken

Door Jochem Duinhof | 28 november 2022

Wie de cijfers erop naslaat, kan maar tot één conclusie komen: Afrika vergrijst de komende jaren in rap tempo – en het is evident dat dat gevolgen heeft voor de manier waarop duurzame economische ontwikkeling en armoedebestrijding er tot stand komen, schrijft Jochem Duinhof, politiek adviseur bij Dorcas

Lees artikel