journalistiek over mondiale samenwerking

In navolging van andere landen wil ook het Nederlandse kabinet op een feministisch buitenlandbeleid (FBB) inzetten – in november verscheen daarover een brief aan de Tweede Kamer. Zo wil het de ongelijkheid verkleinen en wereldwijd naar een gelijkwaardige positie van mannen, vrouwen en non-binaire mensen streven. Die aankondiging is voor Vice Versa en WO=MEN de aanleiding om een special te maken en het onderwerp verder uit te diepen. Het eerste exemplaar werd afgelopen vrijdag overhandigd aan minister Liesje Scheinemacher van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking die het vervolgens ook verspreidde in de ministerraad.

De Nederlandse variant van een feministisch buitenlandbeleid zal zich op vier r’s richten: rights (vrouwenrechten beschermen), representation (vrouwen bij beleidsvorming en uitvoering betrekken), resources (fondsen moeten ook aan vrouwen ten goede komen) en een reality check (zijn er geen onverhoopte negatieve gevolgen voor vrouwen?) – en alle vier komen ze in dit nummer terug.

En voor alle r’s zijn er nog stappen te zetten; slechts 0,13 procent van alle wereldwijde fondsen gaat naar vrouwenorganisaties, zo blijkt uit het rondetafelgesprek dat we met vertegenwoordigers van feministische fondsen hebben gevoerd.

En ook een reality check blijft hard nodig. Neem het Nederlandse investeringsbeleid en het delven van grondstoffen dat vaak negatieve gevolgen heeft – niet alleen qua duurzaamheid, maar ook qua gendergelijkheid en dan met name voor inheemse en plattelandsvrouwen.

De ministers Liesje Schreinemacher en Robbert Dijkgraaf met het nummer van Vice Versa

Met deze special willen we mensen informeren en inspireren om bij te dragen aan het relevant en impactvol maken van het ophanden zijnde FBB. Mooie voorbeelden in dit blad te over; niet alleen van vrouwen, maar ook van mannen die zich voor feministische principes inzetten. Bondgenoten, déélgenoten is niet voor niets de kop van Elian Yahye’s artikel dat overtuigend laat zien dat feminisme in het belang is van iedereen.

Bijzondere aandacht is er voor de rol van bewegingen in het Zuiden die overal op zinvolle wijze bij betrokken moeten worden, zowel bij het maken van de plannen als bij de uitvoering. Zij geven ook concrete tips aan de Nederlandse overheid – het lijkt ons goed daarnaar te luisteren, want alleen dan heeft het nieuwe beleid echt kans van slagen.

De artikelen uit het nummer op een rij gezet:

‘Zóveel mensen zijn feminist’ – of ze het al weten of niet

Er hangt iets in de lucht, er zingt iets rond: de droom van een nieuwe toekomst. Een meer gelijkwaardige, ja: een feministische toekomst, hoor je hier en daar fluisteren – en die fluistering neemt toe, strekt zich stilaan over de wereld uit. Dit is het begin. Welkom bij het buitenlandbeleid voor iedereen.

Je bagage parkeren, de verhalen aanhoren

Vrouwen op de vlucht zijn extra kwetsbaar – daarom moet er in het beleid meer oog voor hen zijn, betogen Anila Noor en Tahmina Ashraf, zelf allebei ooit naar Nederland gevlucht. Ze onderstrepen: het helpt niet om pas aan gender te denken als alle plannen al klaarliggen.

Met de schijn van feminisme

In eigen land kampt Mexico al jaren met stijgend geweld tegen vrouwen, maar over de grens heeft het een volstrekt andere koers ingeslagen: als eerste in Latijns-Amerika begon het in 2020 aan expliciet feministisch buitenlandbeleid. Die vooruitstrevendheid werd elders ter wereld toegejuicht, maar wat is na bijna drie jaar het resultaat? ‘We kunnen er spijtig genoeg kort over zijn.’

De qatarisering van verwovenheden

De column van Qader Shafiq

‘Wij zijn in feit de eerste hulp’

Het terrein van oorlog en vrede is nog steeds hypermasculien: wie eraan denkt, ziet rijen legercommandanten, machosoldaten en anonieme, huilende vrouwen. Zowel voor, tijdens als ná het conflict zijn vrouwen vrijwel van onderhandelingen en besluitvorming uitgesloten – dat is bizar, en eeuwig zonde.

‘Het internet is niet neutraal’

De opkomst van het wereldwijde web heeft het feminisme voor nieuwe kansen èn uitdagingen gesteld, ziet de Zuid-Afrikaanse Jan Moolman. Een gesprek over de genderkloof, onlineactivisme en digitale pioniers. ‘Het is een misverstand aan te nemen dat we online ooit one big happy family zullen zijn,’ zegt ze, ‘want dat zijn we offline óók niet.’ Maar de hoop voert de boventoon.

‘On- en offline discriminatie zijn niet los van elkaar te zien’

In Pakistan heeft zich de laatste jaren een digitale revolutie voltrokken, maar de opmars van het internet kent wel een keerzijde: cybergeweld bedreigt de levens van Pakistaanse vrouwen èn de persvrijheid. ‘En toch zijn we vóór anonimiteit’, betoogt Verónica Ferrari, van APC – omdat die voor veel vrouwen en lhbti’ers voor privacy en bescherming zorgde. Ontleding van een ‘veelkoppig monster’.

‘Er is niet één definitie van een feminist’

Voor Beth Woroniuk is het duidelijk: wereldwijd is een sterker feministisch buitenlandbeleid nodig. Haar thuisland Canada is al een eind op weg, maar mist nog een helder beleidsplan. ‘Ik blijf tegen de regering zeggen: als je een FBB wil, moet je wereldwijd met feministen praten.’

Wie iets wil bereiken, begint bij lokale vrouwen

‘Want alleen dan heeft milieubeleid een kans van slagen’, zoals Mela Chiponda uit Zimbabwe en Jannah uit Indonesië zeggen – en dat zeggen ze niet zomaar: bij inbreuk op de natuur hebben vrouwen er het eerst en het meeste last van. ‘Zij hebben het recht hun eigen land te beschermen.’

Gaten in begrip en begroting

Ga er maar aan staan: een vuist tegen de antigenderbeweging maken, sociale en economische rechtvaardigheid realiseren, opkomen voor de rechten van meisjes, vrouwen, vluchtelingen, migranten en de lhbti-gemeenschap… en dat met een bijna lege portemonnee. Vrouwenrechtenorganisaties en feministische activisten zijn harder nodig dan ooit, maar ontvangen mondiaal gezien maar 0,13 procent van het totale ontwikkelingsbudget (volgens AWID). Hoezo eigenlijk? En kan een FBB het tij keren?

Bondgenoten, déélgenoten

Iedereen heeft belang bij gendergelijkheid. Vier mannen uit drie verschillende continenten vertellen waarom ze zich feminist noemen, waarom de strijd tegen het patriarchaat ook een mannenzaak is en wat ze terug hopen te zien in het Nederlandse buitenlandbeleid. ‘Feminisme voelde als een bevrijding.’

Sekswerkersrechten zijn mensenrechten

Om sekswerkers tegen intimidatie te beschermen, pleiten feministen in Kenia voor het intrekken van de strafwetten tegen hen – want geweld is aan de orde van de dag, maar bij de politie krijgen ze nul op het rekest. Wond en stigma resteren. ‘Wat had ik kunnen doen?’ vraagt Maua*. ‘Ik was berooid en mijn werk is illegaal, ik kon niet anders dan het laten lopen…’ Op bezoek in het bordeel, waar een ommekeer *toch niet ondenkbaar is.

De aarde: bron van leven of van grondstoffen

De Maya-hooglanden van Guatemala zijn het decor en de inzet van een jarenlange stand-off van mythische proporties: een rij vrouwelijke landverdedigers zingt, hand in hand, met tegenover hen een bataljon volledig uitgeruste soldaten, wapens op scherp. Op de achtergrond de aanleiding: de goudmijn El Tambor.

Word lid van Vice Versa en ontvang het nummer. https://viceversaonline.nl/abonnement/particulier-abonnement/