Door:
Elian Yayhe

9 januari 2023

Tags

Het Actieplan beleidscoherentie voor ontwikkeling kreeg in november een herziening. Hoe wordt er door organisaties in het Mondiale Zuiden over de Nederlandse voornemens gedacht? Twee reacties vanuit India en Indonesië.  

Nederland helpt landen in het Zuiden met het opzetten van een sterke publieke sector, maar is tegelijkertijd een belastingparadijs. En wat heeft het voor zin om klimaatfondsen op te zetten als er ook wordt geïnvesteerd in de fossiele industrie? Nederlandse beleidskeuzes spreken elkaar nog regelmatig tegen – en de gevolgen daarvan komen meestal op het bordje van mensen aan de andere kant van de wereld terecht. Het Actieplan beleidscoherentie moet ervoor zorgen dat ongewenste neveneffecten van het Nederlandse beleid zoveel mogelijk worden tegengegaan.

Het plan bestaat sinds 2016 en kreeg in november een nieuwe versie. De herziening concentreert zich op drie thema’s: het verkleinen van de Nederlandse voetafdruk, het tegengaan van onwettige geldstromen en belastingontwijking en vaccin- en gezondheidsongelijkheid. Er worden verschillende maatregelen genoemd om het Nederlandse beleid samenhangender te maken: zo worden fiscale prikkels die klimaatbeleid in de weg zitten afgebouwd en worden er maatregelen genoemd om belastingontwijking aan te pakken.

Eind november reageerde Building Change, een samenwerkingsverband tussen de Foundation Max van der Stoel, Partos en Woord en Daad, al op het actieplan. De coalitie ziet er tevreden op toe dat minister Schreinemacher realistisch is over de negatieve impact die het Nederlandse beleid vaak nog heeft.

Wel zijn de indicatoren die gebruikt worden om te meten of er ook daadwerkelijk succes wordt geboekt vaak niet duidelijk genoeg. Ook komt een belangrijk onderwerp als voedselzekerheid nu niet naar voren. Hoe wordt het nieuwe actieplan eigenlijk ontvangen door organisaties in het Zuiden zelf?

‘Digitalisering mag niet ontbreken’

De Indiase Deepti Bharthur (34) is een fellow bij IT for Change, een onderzoeks- en belangenbehartigingsorganisatie die digitale technologie inzet voor sociale verandering. Bharthur is positief over het nieuwe plan, maar plaatst nog wel wat kanttekeningen.

‘Belastingontwijking’, zegt ze, ‘is een groot probleem in het Zuiden, dat door Nederland gefaciliteerd wordt – en waar wij veel last van hebben. Het is dus bemoedigend dat het in het plan veel over “fiscale rechtvaardigheid” gaat. Dat Nederland dat nu echt aan wil pakken is een grote stap.

Deepti Bharthur

‘Wat ons betreft’, vervolgt ze, ‘mag Nederland verder gaan dan alleen het onderschrijven van de richtlijnen van de EU en de Oeso, die zich richten op wat er minimaal aan belastingheffing gedaan moet worden. Ook zou er specifiek aandacht moeten komen voor inkomsten die voortkomen uit geautomatiseerde digitale diensten, die nu grotendeels onbelast zijn – en dat is op dit moment een belangrijke bron van inkomstenverlies voor zuidelijke landen.

‘Digitalisering komt überhaupt vrij weinig terug; het wordt twee à drie keer genoemd, maar er wordt niet op een betekenisvolle manier bij stilgestaan. Dat is echt een gemiste kans. We zien dat internationale waardeketens in rap tempo digitaliseren. Digitale data worden steeds belangrijker in de economie, en zelfs in de geopolitiek. Elk plan om het beleid coherenter te maken, móet digitalisering dus als een van de prioriteiten beschouwen. Er wordt in het actieplan gesproken over het “bevorderen van gelijke toegang tot kennis op het gebied van vaccin- en geneesmiddelenproductie”. Goed dat dat genoemd wordt, maar het kan alleen bereikt worden als er aandacht is voor digitale kennisuitwisseling.

‘Ook had er in het actieplan uitgebreider stilgestaan mogen worden bij het thema van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Bedrijven worden wel aangespoord om hun steentje bij te dragen, maar dit lijkt voornamelijk op basis van vrijwilligheid te gebeuren. In de bijlage wordt de suggestie gewekt dat de overheid zich zal inspannen om de opgestelde due diligence-richtlijnen te handhaven, maar hoe gaat dat precies eruitzien?

‘Wat verder echt ontbreekt zijn de rechten van werknemers. Nederland wil zijn CO2-voetafdruk verkleinen en overschakelen naar een meer circulaire economie, maar er wordt niet gekeken naar de impact van die transities op werknemers in het Zuiden, terwijl de veranderingen waarschijnlijk enorme gevolgen zullen hebben voor wereldwijde toeleveringsketens. Naar mijn mening is het een grote tekortkoming dat dat onbesproken blijft, want de impact van dit soort beleidsbeslissingen op arbeidsmarkten in het Zuiden is gigantisch.’

‘Heb aandacht voor milieu èn mensenrechten’

Martua T. Sirait (58) is coördinator bij het Samdhana Institute, een activistencollectief dat zich onder meer inzet voor de rechten van inheemse volken en voor natuurbehoud. Hij is blij met de duurzame voornemens in het actieplan, maar hoopt niet dat mensenrechten in het Zuiden het kind van de rekening zullen zijn.

‘Om te beginnen’, zegt hij, ‘is het natuurlijk goed dat er een actieplan ligt, en dat het plan eens in de zoveel tijd wordt herzien. Het is nodig dat organisaties uit het middenveld (in het Noorden èn het Zuiden) erbij betrokken zijn. We hopen dat de overgebrachte standpunten en adviezen ook daadwerkelijk serieus worden genomen.

Een ‘anger-despair’ session van het Samdhana Institute.

‘Beleidscoherentie houdt in dat het beleid in de ene sector het beleid in de andere sector niet tegenspreekt – dat betekent dat de thema’s milieu en mensenrechten even belangrijk zijn en niet los van elkaar gezien kunnen worden. Er gaat in het actieplan veel aandacht uit naar de energietransitie: het verminderen van de uitstoot van fossiele brandstoffen en het overschakelen naar duurzame energie. Dat is goed, natuurlijk, maar het moet wel op een rechtvaardige manier gebeuren.

‘Op dit moment zien we dat grootschalige projecten op het vlak van duurzame energie – zoals windparken of megadammen – er regelmatig voor zorgen dat mensen gedwongen moeten verhuizen. Inheemse volken en boeren- en vissersgemeenschappen worden disproportioneel geraakt… dat is dus níet hoe een eerlijke transitie eruit zou moeten zien.

‘Er moet nog een keer aandachtig worden gekeken naar zowel de indicatoren in het actieplan als naar de duurzame projecten die Nederland wil opzetten, om ervoor te zorgen dat die rechtvaardigheid wel gewaarborgd blijft. Het streven moet zijn dat er wordt overgeschakeld op duurzame energie en dat daarbij nul lokale mensen gedwongen moeten verhuizen.

‘Daarbij moet rekening gehouden worden met mensenrechtenperspectieven, zoals die in internationale verklaringen naar voren komen. Ons advies: kijk nog een keer goed naar de VN-Verklaring over de Rechten van Inheemse Volkeren, het Boerenhandvest (voluit: de VN-verklaring over de rechten van boeren en andere mensen die in plattelandsgebieden werken) en de verklaringen die gaan over de rechten van vissers.’

Hoe kunnen verschillende ministeries de handen ineenslaan voor het behalen van de duurzame ontwikkelingsdoelen? En welke aanknopingspunten biedt het nieuwe Actieplan beleidscoherentie voor ontwikkeling? Vice Versa, Building Change en de Fair, Green and Global Alliance diepen het in dit kennisdossier uit. Op woensdagmiddag 18 januari 2023 organiseren we samen met het ministerie van Buitenlandse Zaken het Grote Coherentiedebat. Meld je aan door te mailen naar: benjamin@viceversaonline.nl

De melkwetcontroverse

Door Joris Tielens | 03 februari 2023

Een door Nederland gesteund programma had tot doel de melkveesector in Kenia efficiënter te maken, maar critici zeggen dat het vooral om de ‘eigen’ bedrijven ging, en niet om ontwikkeling – dat is geen coherent beleid, stellen ze. Wat is waar? Slotdeel van het tweeluik.

Lees artikel

Melkhandel: met de ene hand geven, met de andere nemen?

Door Joris Tielens | 01 februari 2023

De overproductie van melk leidt in Nederland niet alleen tot een stikstofcrisis, maar de export van melkpoeder naar Afrika lijkt óók weinig goeds te doen: lokale boeren kunnen er niet mee concurreren. Dat gebeurt nu ook in Kenia, zeggen betrokkenen daar. Aan de andere kant stak Nederland veel ontwikkelingsgeld in de Afrikaanse melkveesector – hoe valt dat te rijmen? Deel één van een tweeluik.

Lees artikel

Beleidscoherentie: van ‘boemeltreintje’ tot ‘intercity’

Door Lennaert Rooijakkers | 26 januari 2023

Bij het Grote Coherentiedebat dat Vice Versa vorige week met zijn partners in Nieuwspoort organiseerde, bleek dat de praktijk steeds coherenter wordt – al blijft het samenspel tussen de ministeries ingewikkeld. ‘Soms is het echt een worsteling’, maar niettemin wil iedereen dóór.

Lees artikel