Door:
Marc Broere

13 juni 2023

Tags

Vandaag is Liana Hoornweg precies honderd dagen directeur van Partos, de branchevereniging voor ontwikkelingssamenwerking. Een gesprek over haar roerige wittebroodsweken en haar teleurstelling in minister Schreinemacher. ‘Je zou verwachten dat iemand als een leeuwin voor haar portefeuille zou vechten.’

Eigenlijk had ze direct na ons interview in een Utrechts grand café naar het jaarlijkse Goed Geld Gala van de Postcode Loterij doorgewild – een ideale gelegenheid om haar terugkeer in de Nederlandse ontwikkelingssector verder luister bij te zetten en veel mensen te ontmoeten. Alleen gooit de actualiteit roet in het eten.

In plaats van zich onder de feestende mensen te begeven, moet Liana Hoornweg naar de studio van Radio 1 om over de grote bezuinigingen te praten, die het kabinet op de ontwikkelingssamenwerking heeft aangekondigd. Een groter contrast is niet denkbaar. Diezelfde avond is ze ook op televisie, bij EenVandaag. De komende jaren zal er naar verwachting zo’n 3,4 miljard euro uit het ontwikkelingsbudget naar de asielopvang in Nederland gaan: ontwikkelingssamenwerking is weer terug in het nieuws, maar niet op een positieve manier.

En vandaag is ze precies honderd dagen directeur van Partos, de branchevereniging voor ontwikkelingssamenwerking in Nederland. ‘Het is een achtbaan van heb-ik-jou-daar’, blikt ze terug. ‘In maart ben ik met verkenningsgesprekken begonnen, om te begrijpen wat de sector drijft, want ik ben een tijdje weggeweest en heb in België gewerkt. Ik wilde even reflecteren, maar daar heb ik gewoonweg geen tijd voor gehad.

‘Vanaf het moment dat die bezuinigingen in de voorjaarsnota werden aangekondigd, staan we allemaal op standje high alert en is het proberen zoveel mogelijk geluid en tegengeluid te laten ontstaan, zodat we gehoord worden, want tot nu toe hebben we niet het idee dat de minister naar ons luistert.’

 Je kunt ook zeggen dat je maar beter gelijk in een koud zwembad kunt springen.

‘Ja, want dan ben je er in één keer doorheen en slechter wordt het niet. Veel mensen zeggen ook tegen me dat dit een mooie binnenkomer is, in de sector, want iedereen weet meteen wie je bent. Toch had ik die eerste honderd dagen graag wat meer beschouwend willen meemaken.’

Hoe, bij voorkeur?

‘Er zijn een paar onderwerpen waar ik met onze lidorganisaties op wil reflecteren’, zegt ze, waarna ze even in haar gemberthee roert, en dan steekt ze van wal: ‘Zoals de samenwerking van de Nederlandse ontwikkelingssector met de EU. Bij terugkeer heb ik gemerkt dat de Nederlandse organisaties erg op de samenwerking met Buitenlandse Zaken zijn gericht, zoals in de strategische partnerschappen; het laten draaien en in de lucht houden kost heel veel tijd.

‘Er wordt nog maar weinig gekeken naar de kansen en mogelijkheden binnen Europa. Ik heb zelf nu enkele jaren in Brussel gewerkt en weet dat de EU zeer geïnteresseerd is in wat Nederland doet, hoe het zijn ontwikkelingsbeleid uitrolt en welke prioriteiten het stelt – zo vindt men daar ons feministisch buitenlandbeleid hartstikke interessant. Maar ik zie dat de Nederlandse sector en de EU nog geen communicerende vaten zijn.

‘Dan de jongerenparticipatie: daarbinnen is er ook nog een wereld te winnen, dus echt het jeugdige geluid in onze programma’s en in ons werk meenemen. De Afrikaanse bevolking is aan het eind van deze eeuw verdrievoudigd en de leeftijd die er nu het meeste voorkomt is 25. Er is een jonge generatie die moet gaan zorgen voor het inkomen van het hele continent, dat kunnen we ons niet voorstellen.

‘De beste manier om daarbij te helpen is om de stem van Afrikaanse jongeren te laten meeklinken in het ontwerpen van onze ontwikkelingsprogramma’s. Ik was al een beetje begonnen om dat onderwerp bij onze lidorganisaties aan te kaarten… en wat ik terugkreeg was dat ze dat wel proberen, maar dat het toch vaak zo is dat de donor beslist en nog niet zover is om jongeren te laten méébeslissen. Terwijl: als je het echt aan jongeren zou overlaten, dan zie je dat je vaak een andere opzet van het programma krijgt.

‘Ook met klimaatrechtvaardigheid wil ik graag aan de slag – dan doel ik op het verbinden van het debat over klimaatverandering hier in Nederland met dat in Afrika, waar mensen die gevolgen in hun dagelijks leven al heftig ondervinden. Ik denk dat dat ook voor Zuidoost-Azië geldt, waar overstromingen schering en inslag aan het worden zijn. We moeten elkaar beter gaan begrijpen en Nederlandse burgers duidelijk maken dat de keuzes die wij nú maken, directe impact hebben op wat er in het Zuiden gebeurt.’

Tot slot noemt Hoornweg nog één kwestie die ze hoog op de sectoragenda wil zetten, eentje die politiek gevoeliger zal liggen dan de rest. ‘Ik vind het een tricky onderwerp, politiek èn maatschappelijk, en ik heb er nog niet echt over kunnen sparren met onze leden, maar het raakt wel aan ons werk. Er zijn ook door onder meer Partos, Cordaid en Wilde Ganzen al initiatieven ondernomen.’

Ze vervolgt met een scherpe, interessante theorie: ‘Ik vind dat we naar een ander narratief moeten als het om migratie gaat. Het debat wordt op een heel negatieve manier geframed, in media en politiek. Het gaat over asielzoekers die we buiten onze grenzen moeten houden, of over dat we muren om Europa moeten optrekken. Als mensen migreren, doen ze dat met een reden – niet iedere migrant is een gelukzoeker of veroorzaakt problemen. Het zijn vaak mensen met een goede opleiding die een situatie ontvluchten waarin jij en ik ook niet zouden willen blijven.

‘Die mensen kun je ook inzetten in Nederland, die kun je een toekomst bieden. We hebben dat met de Oekraïners gezien; ze komen hierheen, er is van alles geregeld en er is nagenoeg geen overlast geweest. Kijk ook hoe een land als Oeganda dat doet met vluchtelingen uit Zuid-Soedan: ze krijgen een stukje land, zodat ze zo snel mogelijk in de lokale samenleving kunnen integreren. Er is een grens, maar tussen bevolkingsgroepen is die fluïde.

‘De vraag is simpel: bied je vluchtelingen een toekomst en laat je ze meedoen in de samenleving, of plak je ze het stempel van asielzoeker op en zeg je dat ze de komende drie jaar niet mee mogen doen, waardoor de problemen volgens mij alleen maar groter worden? Heel het debat over migratie – ik spreek zelf liever van “menselijke mobiliteit” – zou ik graag in een ander daglicht willen stellen.’

Zou daar draagvlak voor zijn, onder de leden van Partos?

‘Er zijn al veel initiatieven vanuit leden en ook netwerkpartners, zoals OnMigration, juist om de polarisatie erover te verminderen. Het publieke debat wordt gedomineerd door angst en dat vind ik jammer, we praten immers over mensen, ten slotte gaat het allemaal over mensen. Als Nederlandse organisaties kunnen we naast het bieden van perspectief ook ter plekke aan een positief narratief bijdragen, als het om migranten en mensen op de vlucht gaat.’

Hoe zou je dat positieve narratief kunnen bevorderen?

‘Door het menselijke aspect te benadrukken, door bij te dragen aan een betere beeldvorming van wat vluchtelingen nu eigenlijk drijft. Het zijn vooral mensen die op zoek zijn naar een betere toekomst, omdat er in hun eigen omgeving oorlog is of het regime steeds slechter wordt.

‘Stel je nu toch eens voor dat je in Oeganda woont en lid bent van de lhbti-gemeenschap… en dat met die wet die is aangenomen. Dan wil je ergens naartoe en kom je in Nederland terecht. Vervolgens word je hier gezien als iemand die alleen maar van onze sociale zekerheid wil profiteren. Vervolgens ben je iemand die niet mag werken en zit je in een centrum vol mensen die te maken hebben gehad met oorlogsgeweld, allemaal trauma’s op een kluitje. Dat is toch nòg meer traumatiserend voor zo iemand?

‘Terwijl diegene misschien wel een nuttige bijdrage kan leveren aan de Nederlandse samenleving, op welke manier dan ook. Daar kijken we helemaal niet naar; we kijken niet naar opleiding of vaardigheden, naar je cv; we kijken alleen maar naar uit welk land je komt. Oeganda? Dat is niet Europees! Dan ben je een asielzoeker. Huppakee, het asielzoekerscentrum in – zo simplistisch is het.’

Hier had je allemaal al mee bezig willen zijn, toen de bezuinigingen kwamen.

‘Ja, de bezuinigingen…’

Heb je minister Schreinemacher al ontmoet?

‘Nee, ik heb daarover nagedacht: hoe krijg ik haar te pakken?’

Hoort dat niet bij iedere inwerkperiode van een Partos-directeur, een kennismakingsgesprek met de minister?

‘Dat lijkt mij wel, ja, maar wie neemt het initiatief? Misschien zou ik dat moeten doen, zeker onder de omstandigheden. Ik heb al meerdere mensen van Buitenlandse Zaken ontmoet – daar hebben we een goede, positieve relatie mee, dan zou de minister eigenlijk de volgende moeten zijn. Maar ik denk niet dat zij zo geïnteresseerd is in Partos.’

Waarom niet?

‘Omdat ze toch meer op buitenlandse handel is gericht. Dan staat een gesprek met ons misschien niet heel hoog op haar agenda, en zeker ook omdat we nu in eerste instantie dan natuurlijk over de bezuinigingen willen praten.’

Vind je dat ze ook voldoende voor die éne van haar twee portefeuilles staat, voor de ontwikkelingssamenwerking?

 Lachend: ‘Nu probeer je me natuurlijk een leuke uitspraak te ontlokken.’ Dan serieus: ‘Maar als ik heel eerlijk ben, en ik zal nu heel eerlijk zíjn: ik vind van niet – en dat valt me enorm tegen. In België heb ik ook onder een liberale minister voor Ontwikkelingssamenwerking gewerkt: Alexander De Croo, de huidige premier. Dat heeft geschuurd, dat heeft veel wrijving veroorzaakt, maar hij heeft het nooit laten vallen.

‘In Nederland ben ik heel blij met ons feministisch buitenlandbeleid en de rol die we internationaal voor seksuele en reproductieve gezondheid en rechten (SRGR) spelen, maar er is zeker een kans blijven liggen om buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking goed op elkaar aan te laten sluiten: de focus ligt te veel op het eerste. Ik ben een voorstander van investeren in ondernemerschap, laat ik dat vooropstellen, maar dan wel lokáál ondernemerschap.’

Als je nu een pitch van twee minuten mag doen, tegenover de minister, om haar ervan te overtuigen dat ontwikkelingssamenwerking net zo’n belangrijk onderdeel van haar portefeuille is en dat bezuinigen je onverstandig lijkt, wat zou je dan zeggen?

 ‘Ik zou met de geopolitieke verhoudingen beginnen: ontwikkelingssamenwerking is allang geen “liefdewerk oud papier” meer. Er zit uiteraard een element van goeddoen in, maar ook in toenemende mate een element van ontwikkeling in fragiele contexten – in landen die uiterst kwetsbaar zijn. Als wij daar geen perspectief bieden, kunnen ze makkelijk naar een andere financier overstappen, naar China of Rusland. Je ziet nu al in landen als Mali wat daar de gevolgen van zijn.

‘Wil je stabiliteit op mondiaal niveau, en de invloed van China en Rusland toch in ieder geval een beetje buiten de deur houden, dan is het verstandig in relaties met Afrika te blijven investeren. En dan niet alleen op het niveau van de overheid, maar ook in het maatschappelijk middenveld. Dat zou mijn pitch zijn.

‘Ik wil niet zeggen dat we in Europa beter zijn dan in andere werelddelen, maar als het om democratische waarden gaat, weten we wel hoe we die belangen moeten behartigen en hoe we mensen in hun kracht moeten zetten. Als je daar niet in blijft investeren, wat sta je dan op de lange termijn voor jezelf toe?’

Een andere VVD-minister, Christianne van der Wal (Natuur en Stikstof), lijkt tot het uiterste voor haar portefeuille te vechten, om te zorgen dat de afspraken uit het regeerakkoord echt worden uitgevoerd, en

Ze onderbreekt: ‘Ja, die heeft er echt voor geknokt, en ook een letterlijke lading shit over zich heen gekregen.’

Zie je die houding ook bij Schreinemacher terug?

‘In het debat over de bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking helemaal niet, nee. Je zou verwachten dat iemand als een leeuwin voor haar portefeuille zou vechten, je zou verwachten dat ze onze sector ook zou vertegenwoordigen.

‘We zijn nu volop bezig mensen te mobiliseren en campagne te voeren tegen de bezuinigingen. De enorme maatschappelijke steun die we krijgen om mensen zich uit te laten spreken namens de sector is zeker bemoedigend, maar veel ontwikkelingsorganisaties hebben het gevoel dat ze door deze minister worden genegeerd. Ik betreur het ten zeerste, hoe het nu gaat.’

Een flauwe vraag: stel dat de bezuinigingen gewoon doorgaan en de minister belt je en zegt: ‘Liana, ik ga besparen, maar jij mag bepalen wáár op ontwikkelingssamenwerking we dat geld gaan weghalen’, waar zou jij dan wel en absoluut níet op besparen?

‘Nee, dat doe ik niet, echt niet. Ik zou dan zeggen: doe het gewoon níet. Heb lef, toon ballen en zeg in de ministerraad: “Nee, mensen, dit is een slecht idee. Vijfhonderd miljoen euro is het plafond, meer dan dat krijg je niet uit mijn krot. Ik heb langdurige contracten en wil met Nederland een betrouwbare partner zijn. Zoek dat geld ergens anders.”

‘Wat me ook opvalt is hoe simplistisch er door de VVD wordt geredeneerd, die werpt dan zoiets op als: “Maar als we niet op ontwikkelingssamenwerking bezuinigen, dan moeten we dat op onderwijs of zorg doen.” Wie zegt dat? Waarom niet eens kijken wat er op de economische domeinen te halen is? Kijk eens hoeveel miljarden we mislopen doordat we bedrijven niet belasten, of hoeveel subsidies we aan de fossiele industrie geven. Als we dáár nu eens wat aan veranderen, dan kun je zo de zorg, het onderwijs en de ontwikkelingssamenwerking spekken.’

Kader:

Naam: Liana Hoornweg

Geboren: 14 februari 1977, Vlaardingen

Opleiding: journalistiek, culturele antropologie en business administration

Werkervaring: Enabel (het Belgische ontwikkelingsagentschap, directeur sector en thematische kennis), Fair Wear Foundation (programmacoördinator strategische partnerschappen), ICCO (programmamanager) en Edukans (programmamedewerker)

 

Kader:

De grote passie van Liana Hoornweg is muziek en het bezoeken van concerten. ‘Ik houd vooral van alternatieve rockmuziek,’ zegt ze, ‘met lekkere gitaren: ik ben gek op Queens of the Stone Age, Heather Nova, de Editors, The White Stripes en White Lies. Onlangs ben ik in de Johan Cruijff Arena naar een concert van Metallica geweest en deze week ga ik naar Muse, op het Malieveld.

‘Pearl Jam zou ik heel graag nog een keer live willen zien, net als Florence and the Machine. In augustus ben ik van plan naar Placebo te gaan, in het Tilburgse 013, en deze zomer ga ik naar een concert van Madonna, met mijn zus – dat is puur jeugdsentiment. Van muziek kan ik enorm genieten; als ik even niets wil weten van wat er speelt, dan zet ik mijn koptelefoon op en luister ik heerlijk weg.’

Programma Partindag 2023 verbreedt jouw blik

Door Yvonne van Driel | 15 september 2023

Het programma van de Partindag is bekend. Ook dit jaar verbreedt deze dag jouw blik. Hans Beerends, Ellen Mangnus, Marc Broere en Danielle Hirsch trappen de dag af. Het drietal Beerends, Mangnus en Broere werpt het licht op 50 jaar mondiaal activisme en Hirsch gaat in een gesproken column in op hoe informatie tot verandering kan leiden. En er is keuze uit 10 workshops. Voor ieder wat wils. De Partindag is op zaterdag 30 september in Nijkerk en begint om 10.00. Dit jaar georganiseerd Partin de ontmoetingsdag samen met Vice Versa.

Lees artikel

De klimaattop van Nairobi: een gedeeld Afrikaans bericht

Door Emmanuel Mandebo | 08 september 2023

Bij een historische samenkomst van Afrikaanse leiders op de Keniaanse top hebben ze de Verklaring van Nairobi uitgegeven: een oproep om klimaatverandering wereldwijd tegen te gaan, met Afrika als belangrijke speler in het midden gepositioneerd.

Lees artikel

Op de bres voor de kleine boer

Door Elizabeth Kameo | 07 september 2023

‘Wie in Afrika woont,’ stelt Shungu Kanyemba, ‘weet dat tachtig procent van onze bevolking van economische activiteiten uit het achterland afhankelijk is. We hebben allemaal wel een neef die nog steeds op het platteland werkt, als boer, en elke keer als je er langsgaat realiseer je je dat het leven er niet verandert. Ze maken de bakstenen nog *altijd op dezelfde manier! En dàt mag weleens omgegooid worden.’

Lees artikel