journalistiek over mondiale samenwerking

Nederland stapt uit een omstreden energiehandvestverdrag, het Energy Charter Treaty. Dat verdrag geeft bedrijven het recht claims in te dienen als ze denken benadeeld te worden door klimaatbeleid. Goed nieuws, maar niet het einde van het verdrag, waarschuwt Bart-Jaap Verbeek van SOMO. En er zijn nog 75 bilaterale investeringsverdragen tussen Nederland en landen in Afrika, Azië en Latijns-Amerika, die bescherming bieden aan fossiele investeringen. Op 6 juli praat de Tweede Kamer over beleidscoherentie.

De gedachte achter het verdrag is dat als bedrijven zekerheid hebben over hun investeringen, ze eerder zullen investeren, wat goed zou zijn voor de economie. Onder het Energy Charter Treaty kunnen bedrijven een claim indienen als klimaatbeleid van overheden hun investering dreigt te schaden. Bekend is het voorbeeld van het energiebedrijf RWE, dat een claim indiende tegen de Nederlandse staat. RWE wil 1,4 miljard euro van Nederland vanwege de sluiting van de kolencentrales in de Eemshaven, in 2030.

Dat soort claims gaan niet alleen over werkelijk geleden schade, maar ook over te verwachten winst. De bedragen die geclaimd worden lopen daarom flink op, zegt Bart-Jaap Verbeek van SOMO, Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen: in totaal gaat het om zo’n 350 miljard aan fossiele investeringen in Europa die onder het verdrag beschermd worden.

Vanwege kritiek over de klimaatschade die het verdrag veroorzaakt, wordt er al een aantal jaar onderhandeld over een modernisering van het verdrag. Afgelopen najaar besloot een aantal landen, waaronder Nederland, dat die modernisering niet ver genoeg gaat. Op 18 oktober kondigde minister Jetten aan dat Nederland helemaal uit het verdrag gaat stappen.

‘Dat is een historische beslissing en een grote overwinning voor de voorvechters van klimaatrechtvaardigheid’, zegt Verbeek. ‘Dat Nederland eruit stapt is des te meer symbolisch, omdat Nederland, in de persoon van premier Lubbers, in de jaren negentig aan de wieg van het verdrag stond – en veel investeerders maken gebruik van Nederlandse brievenbusmaatschappijen bij het indienen van hun claims tegen overheden.’

Dàt Nederland uit het verdrag stapt, wil niet zeggen dat het verdrag uit de wereld is, zegt hij. De kans is wel groot dat de hele EU ermee ophoudt, maar ook dan blijft het internationaal van kracht, ook voor ontwikkelingslanden. Het secretariaat van het Energy Charter Treaty werft actief landen in Afrika en Azië om lid te worden. Verbeek: ‘Het is belangrijk dat ontwikkelingslanden zich niet aansluiten, want ze hebben er helemaal geen baat bij.’

Daarnaast heeft Nederland zelf nog 75 bilaterale investeringsverdragen met landen in Afrika, Azië en Latijns-Amerika, die ook bescherming bieden aan fossiele investeringen. Op basis van die Nederlandse verdragen hebben fossiele bedrijven de afgelopen jaren in totaal meer dan 55 miljard dollar geclaimd tegen landen als Nigeria, Oeganda, Venezuela en de Filipijnen, vanwege maatregelen in de olie- en gassector.

Daarvan is al 11,5 miljard aan schadevergoeding uitgekeerd. ‘De beloofde bedragen aan klimaatfinanciering in het buitenland’, zegt Verbeek, tot slot, ‘staan in schril contrast met de bedragen die fossiele bedrijven met behulp van Nederlandse verdragen aan claims bij ontwikkelingslanden neerleggen. Wat beleidscoherentie betreft zou Nederland die verdragen ook moeten opzeggen.’

Fotocredit Léo Bodelle