Door:
Paul Hoebink

25 juni 2024

Tags

De bedragen van de Nederlandse ontwikkelingshulp nu en in de komende jaren vliegen ons om de oren – en ze spreken elkaar bovendien tegen. Paul Hoebink zet ze voor ons op het juiste rijtje.

2,4 miljard euro zou er volgens het hoofdlijnenakkoord van de nieuwe coalitie bezuinigd worden op de Nederlandse ontwikkelingshulp. Volgens Novib-woordvoerder Peter Ras, geciteerd door de NOS, blijft er dan nog wel 5,5 miljard over voor humanitaire hulp. Liana Hoornweg, directeur van de brancheorganisatie Partos, ziet eveneens een bezuiniging van 2,4 miljard en noemt het ‘een desastreuze stap achteruit’.

In de Volkskrant beaamt Yvonne Hofs die bezuiniging van 2,4 miljard euro en zij denkt dat er daarna daarna nog 1,2 miljard aan ontwikkelingshulp overblijft. Hulporganisatie Cordaid heeft het over de grootste bezuiniging in de geschiedenis van de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking.

En zo circuleren er nog meer cijfers over het budget, nu en voor de komende jaren. Laten we helderheid in deze cijferchaos proberen te krijgen, door goed te kijken naar de begroting (die overigens vaak weinig helder is), de jaarverslagen van de begroting Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking van de laatste jaren en het nieuwe coalitieakkoord.

De kosten

De Nederlandse ontwikkelingsbegroting is dit jaar 6,7 miljard euro – daarvan wilde VVD-leider Yeşilgöz, zoals ze in de verkiezingscampagne verschillende keren bepleitte, voor 5,3 miljard bezuinigen, maar dat gaat niet. Van de tien miljard die Nederland afdraagt aan de Europese Unie wordt er 963 miljoen toegerekend aan de ontwikkelingsbegroting, plus nog zo’n honderd miljoen aan andere Europese afdrachten.

Daarnaast staat er voor de eerstejaarsopvang van asielzoekers 1,3 miljard op de begroting van ontwikkelingssamenwerking. Volgens de Voorjaarsnota komt daar nog tenminste 113 miljoen bij, vanwege de verhoogde instroom van asielzoekers, waarbij een deel van de verhoogde kosten wordt doorgeschoven naar volgende jaren. Verder zijn er de bijdragen aan de multilaterale ontwikkelingsbanken, waar Nederland op grond van zijn aandelenpakket een bijdrage aan moet leveren, van in ieder geval bijna driehonderd miljoen.

Ten slotte staat er nog voor minstens 218 miljoen euro op de begroting voor multilaterale instellingen als UNDP en Unicef en daarenboven zo’n honderd miljoen voor organisaties op het terrein van internationale gezondheidszorg, waar Nederland in ieder geval op korte termijn moeilijk vanaf kan.

Bij elkaar ruwweg in ieder geval 3,1 miljard en dat zou 3,6 miljard van de huidige begroting over kunnen laten voor bezuinigingen. Dan laten we de humanitaire hulp/noodhulp, via bijvoorbeeld het Wereldvoedselprogramma van zo’n 630 miljoen, maar even buiten beschouwing, want dan blijft er nog maar drie miljard over.

Het hoofdlijnenakkoord

Wat heeft de nieuwe coalitie nu over ontwikkelingssamenwerking op papier gezet? Natuurlijk dat er wordt bezuinigd: allereerst driehonderd miljoen euro in 2025 en dan vijfhonderd miljoen in 2026. Als de coalitie het langer volhoudt, komt er in de jaren daarna nog een bezuiniging bij van 2,4 miljard euro per jaar.

De eerste vraag is dan, en daarover is het hoofdlijnenakkoord niet duidelijk: komt die 2,4 miljard boven op de drie- en vijfhonderd miljoen en wordt het in totaal 3,2 miljard, of blijft het bij die 2,4 miljard? Uit de budgettaire bijlage bij het akkoord lees ik alleen dat het bij die 2,4 miljard blijft. Daar komt bij dat volgens de berekeningen in de Herijkingsnota 2024 de ontwikkelingsbegroting richting 2027 met 1,1 miljard zou groeien, naar 7,8 miljard euro. Is die 2,4 miljard bezuiniging dus feitelijk 1,3 miljard (2,4 miljard minus 1,1 miljard)?

Het laatste addertje onder het nieuwe-coalitiegras is dat volgens de budgettaire bijlage de bijdrage aan de opvang van asielzoekers vanuit de ontwikkelingsbegroting vanaf 2027 maar maximaal tien procent zal zijn, oftewel: uitgaand van de huidige begroting geen 1,4 miljard euro, maar slechts 114 miljoen. Dat scheelt al snel 1,2 miljard, waarmee de voorgenomen bezuiniging wordt gehalveerd.

1,2 miljard op ontwikkelingssamenwerking bezuinigen is veel en dat zal vooral de Nederlandse ontwikkelingsorganisaties schrik aanjagen. Volgens Thea Hilhorst, hoogleraar aan het Institute for Social Studies in Den Haag, zou het de internationale geloofwaardigheid van Nederland aantasten als we veel bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking. Ze vergeet dat die geloofwaardigheid al een aantal jaren geleden geheel is ingezakt, toen Diederik Samson 1,4 miljard euro cadeau deed aan Mark Rutte om de PvdA in het kabinet te krijgen met de VVD – toen zakte Nederland voor het eerst door de ontwikkelingshulpondergrens.

Paul Hoebink is emeritus hoogleraar Ontwikkelingssamenwerking aan de Radboud Universiteit en visiting professor aan de Hochschule Rhein Waal in Kleve

Pas bij direct contact tussen mensen, begint verandering

Door Sera Koolmees | 10 juli 2024

In de derde aflevering van de podcast ‘Levenslang activist’ gaat Sera Koolmees in gesprek met Ernst Jan Stroes, …

Lees artikel

Vox Pop: De kijk van het publiek in Kampala op corruptie

Door Abdulwadud Bayo | 05 juli 2024

Voor het Grote Coherentiedebat over ongewenste geldstromen, ging de redactie van Vice Versa Global in Oeganda de straat…

Lees artikel

Afrika verdient béter: wie durft?

Door Nienke Uil | 03 juli 2024

Het is tijd het continent serieus te nemen, betoogt Nienke Uil, met een halve lofzang en een half pleidooi: ‘Het ligt aan een donorinfuus, maar het is geen patiënt, geen slachtoffer en al zeker geen domme schone.’

Lees artikel