journalistiek over mondiale samenwerking

Nu snel duidelijk wordt waar er bezuinigd gaat worden op ontwikkelingssamenwerking, hoopt Barbara van Paassen dat de sector zich niet laat verlammen en voor het eigen overleven gaat, maar gaat bouwen aan een bredere beweging en daarmee macht.

Wat zou je doen met je laatste miljoen? Ik hoop dat weinig organisaties zich deze vraag moeten gaan stellen, maar we weten allemaal dat dit kabinet ogenschijnlijk rucksichtlos met een botte bijl gaat hakken. ‘Rancunepolitiek’ wordt het wel genoemd. Tegen idealisten, ‘linkse gekkies’ en bovenal tegen mensen die het minder goed hebben, die er anders uitzien of ver weg wonen. Zonder zich veel aan te trekken van de gevolgen. Tenzij die idealisten, linkse gekkies, mensen die het hardst geraakt worden, én wie weet zelfs het ‘stille midden’, zich massaal laten horen natuurlijk.

Ik weet nog goed dat de PvdA onder leiding van Diederik Samson instemde met grote bezuinigingen op internationale samenwerking. Hij verdedigde dat door te zeggen: ‘Ik krijg er nauwelijks mails over.’  Nu verwacht ik niet dat VVD, PVV, BBB noch NSC erg gevoelig zijn voor een links tegengeluid, een goed bedoelde petitie uit de sector of zelfs het zoveelste rapport dat laat zien hoe waardevol de Nederlandse bijdrage is geweest voor jongeren in Ghana of kleinschalige boerinnen in Mozambique.

Dat betekent niet dat dit niet moet gebeuren, maar wel dat meer nodig is. Sara Kinsbergen riep al op tot een vol Malieveld, en Kiza Magendane en Ellen Mangnus tot kritische zelfreflectie over de verwaarlozing van het draagvlak voor ontwikkelingssamenwerking. Beiden pleiten voor het betrekken van Nederlandse burgers en centraal stellen van mondiaal burgerschap en rechtvaardigheid. ‘Dat betekent dat ontwikkelingsorganisaties verschillende groepen in Nederland moet uitnodigen om vanuit hun privileges en angsten solidair te zijn met de rest van de wereld.’ Vice Versa hoofdredacteur Marc Broere deed hier de terechte oproep om samen tot een strategie te komen en daarin de stem van partners in het Mondiale Zuiden echt serieus te nemen.

Ik zou daaraan willen toevoegen: kijk verder dan ontwikkelingssamenwerking en zelfs internationale solidariteit. De bedreiging die dit kabinet vormt voor mensenrechten, maatschappelijk middenveld en democratie is reeel. Het nationalisme dat dit kabinet expliciet omarmt is onderdeel van een groter radicaal rechts ‘draaiboek’ dat wij ook in andere landen zien (1). Het inperken van de ruimte voor maatschappelijke organisaties en mensenrechtenverdedigers gebeurt doorgaans niet alleen financieel maar ook juridisch, iets waar deze sector bij uitstek bekend mee is. Dat hiertoe ook in Nederland de eerste stappen worden gezet verdient meer aandacht, zoals ook Stroomversnellers en De Goede Zaak bepleiten.

Mijn zorg is dat organisaties verlammen. In afwachting van wat komen gaat en uit angst dat zij, als zij zich te veel uitspreken, nog meer subsidie of een plekje aan tafel verliezen (en daarbij access over power kiezen). Of dat zij opgaan in hun eigen overlevingsstrijd en nog meer gaan investeren in (ouderwetse) marketing en concurrentie met andere clubs. En tenslotte, dat kostbare tijd en geld wordt geinvesteerd in het laten zien wat voor goed werk men doet of hoeveel kennis men heeft door inhoudelijke papers die geen kamerlid of ambtenaar zal lezen. Terwijl iets anders nodig is.

Het zijn namelijk andere tijden. Danielle Hirsch, Tweede Kamerlid voor GroenLinks/PvdA, sloeg wat mij betreft de spijker op haar kop toen zij onlangs bij een WECF-evenement zei dat we ons niet moeten laten afleiden door details of incidenten, maar het grotere plaatje (laten) zien en de verbinding zoeken met andere mensen die zich zorgen maken. In reactie op het hoofdlijnenakkoord schreef zij al over het belang van tegenmacht organiseren.

Anne-Floor Dekker, directeur van Wo=Men, zei bij datzelfde event terecht dat feministische organisaties en bewegingen bij uitstek weten hoe dit te doen: de samenhang laten zien van wat gaande is en solidariteit bouwen binnen en tussen bewegingen en organisaties (2). Ook Ana Muradashvili, mensenrechtenactiviste uit het steeds autocratischer Georgie – waar jonge activisten wekenlang de straat op gingen tegen NGO-wetgeving – benadrukte het belang van solidariteit én van educatie over early warning signalen.

Wat zou je doen met je laatste miljoen?

Mijn hoop is dat de organisaties die nu zo onder druk staan, en bovenal hun leidinggevenden en besturen, feministisch en transformatief leiderschap laten zien. Er is genoeg over geschreven en gezegd de afgelopen jaren: shifting power, solidariteit en samenwerking, lef en innovatie. Voor mij zou dat in dit geval betekenen: investeren in het collectief, door gezamenlijke analyse, strategie, en het bouwen aan een bredere beweging en daarmee macht.

Door een handreiking te doen aan de vele bewegingen, organisaties, buurtinitiatieven en kunstenaars die zich al jaren in Nederland inzetten tegen racisme en uitsluiting, voor klimaatrechtvaardigheid en een menswaardig bestaan. Door te investeren in capaciteiten die nodig zijn voor het bouwen van (tegen)macht: organizing, storytelling en reimagination voor nieuwe narratieven, strategie-ontwikkeling, kritische zelfreflectie en luisteren – zeker voor diegenen met meer privilege (3). En natuurlijk door samen met activisten en organisaties wereldwijd scherp te blijven op mensenrechten, maatschappelijke ruimte en democratie, te leren van elkaar en er voor elkaar te zijn.

En zo een goede buur én een verre vriend te zijn, die strategisch en inclusief bouwt aan (mondiaal) burgerschap én collectieve macht.

Barbara van Paassen is onafhankelijk adviseur en facilitator en ondersteunt organisaties en netwerken bij analyse, strategieontwikkeling en effectieve samenwerkingen om hun impact te vergroten. Zij is tevens Senior Atlantic Fellow bij de London School of Economics en de host van de People vs Inequality Podcast, waar zij in gesprek gaat met veranderaars over hoe zij ongelijkheid aanpakken in tijden van crisis. Zij schrijft over wat we van feministische en andere bewegingen kunnen leren voor systeemverandering richting een meer rechtvaardige, duurzame en zorgzame economie en maatschappij. Hiervoor werkte zij onder andere bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken als secretaris van kenniskringen en bij ActionAid Nederland als Hoofd Beleid en Campagnes.

Voetnoten / tips:

• Polarisatie, zondebokpolitiek en inperken van tegenmacht horen hier bijvoorbeeld ook bij. Zie internationaal onderzoek van onder andere Levitsky en Zibblat, zoals ook aangehaald in De Groene, en Protect Democracy, en analyses van de Nederlandse context door o.a. Léonie de Jonge. De Goede Zaak publiceerde dit weekend ‘het playbook van extreemrechts’ waarbij ze zes internationaal bekende signalen onder de aandacht brengen en koppelen aan de Nederlandse context.
• Zie bijvoorbeeld het werk van Just Associates (JASS) die feminist popular education en movement building combineren en onlangs een nieuwe POWER guide uitbrachten met nuttige tools en ideeen voor collectieve strategische actie in deze complexe tijden. Het Canadese ICRAW bracht deze gids uit over samenwerken en solidariteit vanuit feministisch perspectief. En in Nederland de hoognodige en verbindende rol van onder andere Stem op een Vrouw, Mama Cash, en Wo=Men – waarover Anne-Floor Dekker in dit interview ook meer vertelt.
• Er zijn gelukkig steeds meer organisaties in Nederland die trainingen bieden voor deze belangrijke skills, van organizing door Lowlander, bewegingsopbouw, strategie en tegengaan van online haat door de Stroomversnellers en feministisch leiderschap door ActionAid. Op het gebied van anti-racisme, privilege en inclusie zijn er trainers als Sarita Bajnath en collectieven als Lilith Agency