journalistiek over mondiale samenwerking

Volgens Vice Versa hoofdredacteur Marc Broere lijkt de situatie waarin veel Nederlandse ontwikkelingsorganisaties terecht zijn gekomen op de titel van het beroemde boek ‘Kroniek van een aangekondigde dood’ van de Colombiaanse schrijver Gabriel Garcia Marquez. En dat is grotendeels hun eigen schuld.

Ik ben me op dit moment veel aan het verdiepen in de afgelopen 25 jaar van de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking en dan vooral de relatie tussen NGO’s en de overheid. Eigenlijk slaat de titel van dit boek van Gabriel Garcia Marquez heel goed op wat de huidige situatie is voor een deel van de NGO-sector: Kroniek van een aangekondigde dood.

Het absolute kantelpunt was het moment dat oud-minister Agnes van Ardenne het medefinancieringsstelsel opengooide en de ontwikkelingssector er massaal voor koos om deel te gaan nemen aan deze regeling. Een stelsel dat daarvoor alleen maar toegankelijk was voor vier grote, via de verzuiling georganiseerde organisaties, (Novib, Cordaid, Hivos en ICCO) en dat later door minister Herfkens uitgebreid werd met Plan en Terre des Hommes.

Die openstelling voor de hele sector was een belangrijke trendbreuk in de geschiedenis van de Nederlandse ontwikkelingssamenwerking, omdat organisaties (inclusief vijf van de zes die al subsidie kregen) in ruil voor ruimhartige financiering van de overheid een behoorlijk stuk onafhankelijkheid moesten opgeven en zich moesten plooien naar de beleidsprioriteiten van de minister en naar allemaal ingewikkelde rapportagerichtlijnen.

Ik herinner me deze tijd nog goed en de euforie en ook het gepoch van de directeuren van sommige van de grote Nederlandse ontwikkelingsorganisaties voor wie de sky echt de limit was geworden. Het werden diva’s en hun salarissen werden soms onderwerp van publieke discussie. De band met de Nederlandse burger werd door organisaties losgelaten, want die was niet meer nodig omdat de overheid een op het oog veilige pinautomaat was geworden. Er kwam ontzettend veel geld, maar de ziel verdween uit een aanzienlijk deel van de Nederlandse ontwikkelingssector.

Wat een enorme blunders zijn dit geweest!!! Waarom heeft er toen niemand nagedacht over de mogelijkheid dat er ooit een regering zou komen die fors zou gaan bezuinigen op ontwikkelingssamenwerking of het bijna zou willen afschaffen? Waarom was er toen niemand die zei van: we zijn toch NIET-Gouvernementele Organisaties en geen GOUVERNEMENTELE organisaties. En waarom zouden we niet voor onze eigen prioriteiten blijven kiezen, maar gaan we ons iedere keer weer plooien naar het beleid van weer een nieuwe minister?

Het blijft me altijd fascineren dat een sector die in ontwikkelingslanden echt topprestaties levert in samenwerking met hun lokale partners vaak zo amateuristisch en naïef is als het gaat om het bepalen van hun beleid en strategie in Nederland zelf. En dat gaat tot op de dag van vandaag door. Ik vrees dat de titel van het boek van Marquez echt voor sommigen of zelfs velen bewaarheid gaat worden omdat ik hoor over grote reorganisaties en ontslagrondes die op komst zijn bij ontwikkelingsorganisaties. Maar dat is toch echt voor een aantal ook ‘eigen schuld dikke bult’.