journalistiek over mondiale samenwerking

Tijdens een door Woord en Daad georganiseerd symposium over vrijwilligerswerk sprak Rina Molenaar een lofrede uit op vrijwilligers en hun stille, maar onmisbare bijdrage aan de samenleving. In deze toespraak staat zij stil bij de drijfveren achter vrijwilligerswerk en de kleine daden van goedheid die samenlevingen dragen.

Lofrede op de vrijwilliger

Wat goed om hier bij elkaar te zijn in Den Haag, bij Nieuwspoort. 
Op deze mooie voorjaarsmiddag, in het internationale jaar voor de vrijwilliger. 
Aan mij de eer om vanmiddag de lofrede op de vrijwilliger uit te spreken. 
En dat in zes minuten. 
Maar wat is nu zes minuten? 

Toen ik met de voorbereiding bezig was, besefte ik: voor een lofrede op de vrijwilliger zou zelfs méér tijd niet genoeg zijn. We vieren weliswaar het internationale jaar van de vrijwilliger — maar zou niet elk jaar het jaar van de vrijwilliger moeten zijn? 
Hoe dan ook: ik hef graag een lofrede op de vrijwilliger aan. 
Omdat de meeste vrijwilligers die ik ken stille helden zijn. Mensen die vaak op de achtergrond bezig zijn. Niet altijd gezien. Niet altijd gehoord. 

Jan bijvoorbeeld, die bij nacht en ontij opstaat om partners of collega’s naar Schiphol te brengen als er nog geen treinen rijden. 
Rianne, die elke week naar kantoor komt en stapels post wegwerkt. 
Jetty, die met passie voorzitter is van een kringloopwinkel in Zeeland en zich daarmee inzet voor vrouwelijke imkers in Uganda. 
Maria, afkomstig uit Ethiopië en nu woonachtig in Nederland, die de verkoop van pindarotsjes coördineert. Wat voor ons iets kleins lijkt, betekent voor kinderen die uitgebuit worden en gevangen zitten in moderne slavernij een nieuwe toekomst. Haar inzet hier betekent hoop en herstel in Ethiopië. 
Michel, een tiener die als webmaster de website van de winkel bijhoudt — omdat zijn opa en oma die actief zijn in de winkel dat toch wat ingewikkeld vinden. 
En José, die met zijn businesstalent regio-ondernemers verbindt aan een boerengroep in Burkina Faso. 

Divers. Getalenteerd. Vaak bescheiden. 

Dat merkten ook Sara Kinsbergen en ik, toen we enkele jaren geleden op kringlooptoer gingen en met vrijwilligers in gesprek raakten. Wat drijft hen? Wat maakt dat zij dit werk doen? 

Het bleek nog niet eenvoudig hen bij onderzoek te betrekken. Een focusgroep? “Dat is toch jammer van de tijd. Die kan ik beter besteden aan het kleding uitzoeken voor de winkel.” 
Stille helden. 
En juist die stille helden vormen een enorme kracht in een wereld vol onrust. 

Want op deze vredige voorjaarsmiddag — waarin grassprietjes voorzichtig door de aarde breken en de zon zich weer laat zien — kunnen wij genieten van rust en vrede in ons land. Maar we weten ook dat de wereld onrustig is. Oorlog. Iran is actueel. Oekraïne en Gaza domineren het nieuws. En er zijn landen die het nieuws niet eens halen, terwijl samenlevingen er ontwricht raken. 

Ook in ons eigen land is onrust nooit ver weg. Grote stemmen klinken uit Den Haag. Hoopvol kijken we naar een nieuwe regering die het anders gaat doen. De afgelopen jaren was er rumoer en tumult — hier vlakbij, op het Malieveld, waar groepen mensen tegenover elkaar stonden. 

Maar hoe onrustig het ook is — in Nederland of wereldwijd — telkens weer staan vrijwilligers op hun post. 

In Colombia, waar oud-studenten zich vrijwillig inzetten in achterstandswijken. 
In Haïti, waar een moeder in een gewelddadige wijk elke ochtend ontbijtjes uitdeelt vóór schooltijd. 
Daden van kleine goedheid die de krant niet halen. 
In Haïti zeggen ze het eenvoudig: Tout moun se moun — ieder mens is een mens. 
Een hand op een arm. 
Een beker koud water. 
Een luisterend oor. 
Een glimlach die een andere glimlach oproept. 

Kleine goedheid. 
Ze is niet te organiseren. 
Evenmin te verbieden of tegen te werken. 
In een wereld waarin veel abrupt en luid is, staat daar de vrijwilliger. Trouw op zijn of haar post. Ongestoord het werk doend. Als een onderstroom van trouw die samenlevingen bij elkaar houdt. 

Die kleine goedheid kruipt steeds weer overeind — als grassprietjes in de lente, na een strenge winter. 
 
Ook in Nederland. 
In de tijd van corona. 
In het soms desolate gevoel van mensen die zich in de steek gelaten weten door Den Haag. 
Daar is de koffietafel in de winkel, een warme plek voor wie eenzaam is. 
Daar zijn vrijwilligersactiegroepen die nieuwkomers het gevoel geven erbij te horen. 
Kleine goedheid is wereldwijd zichtbaar — en zeker ook hier. 
In alle hoeken van de samenleving.  
Divers en veelkleurig. 

Voor veel vrijwilligers van Woord en Daad is het – zo blijkt uit onderzoek – hun christelijke identiteit die hen motiveert. Zij willen delen vanuit de overvloed die zij van God hebben ontvangen: tijd, geld, talent. 

De Frans-Joodse filosoof Emmanuel Levinas schreef dat bij het zien van de Ander een appel wordt gedaan op onze verantwoordelijkheid. 
 
Hij verwoordde het zo: 
‘Tussen alle verwording van menselijke verhoudingen houdt de goedheid stand. Ze blijft mogelijk, ook al kan ze nooit een systeem of sociaal regime worden. Elke poging om het menselijke helemaal te organiseren is tot mislukken gedoemd. Het enige wat levendig overeind blijft is de kleine goedheid van het dagelijks leven. Ze is fragiel en voorlopig. Ze is een goedheid zonder getuigen, in stilte voltrokken, bescheiden, zonder triomf.’ 

De zes minuten zijn voorbij. 
Maar mijn lofrede is nog niet klaar. 

Laten we het komende jaar de lofrede blijven aanheffen — 
en haar als een refrein laten doorklinken. 

Zodat zij gaat resoneren in de samenleving. 

En… laten we ook ná 31 december 2026 
deze lofrede op vrijwilligers gaande houden. 

Lees hier het verslag van de middag inclusief de beleidsaanbevelingen die aan de aanwezige politici zijn meegegeven.