journalistiek over mondiale samenwerking

Twee verschillende talenten, één gedeelde visie: een blijvende impact achterlaten op hun gemeenschap. Maak kennis met Rael Nkoi Lomoti en Ambassador Loroo Esekon Emmanuel, twee inspirerende jonge gemeenschapsleiders uit Turkana, in het noordwesten van Kenia, die hun krachten hebben gebundeld voor verandering.

De Turkana zijn, net als veel andere inheemse volken, beheerders van een unieke wereldvisie waarin ecologische wijsheid, gemeenschapszin en culturele diepgang samenkomen. Het erkennen en   respecteren van hun kennis is niet alleen een kwestie van cultureel behoud—het biedt ook een routekaart naar mondiale veerkracht en duurzaamheid. Vanuit dat erfgoed zetten Rael en Loroo hun eigen perspectieven en ervaringen in om hun gemeenschap te versterken en te bouwen aan een veerkrachtiger Turkana.

Rael Nkoi Lomoti groeide op in Turkana, maar haar talent bracht haar ver buiten de regio. Ze speelde als verdedigende middenvelder in de Kenya Women’s Premier League bij Gaspo Women FC. Toch bleef ze, zelfs terwijl ze nationaal succes boekte, voortdurend terugverlangen naar huis.

Ze realiseerde zich dat veel te veel meisjes in Turkana niet eens de kans kregen om te dromen—om naar school te gaan, te sporten of simpelweg kind te zijn. Daarom keerde ze in 2018 terug naar Lodwar en richtte ze Desert Roses Football Club op: het eerste volledige meisjesvoetbalteam in de regio.

Het begin was allesbehalve makkelijk. Er waren geen velden, nauwelijks steun en veel culturele weerstand. Maar Rael zette door. Inmiddels is Desert Roses uitgegroeid tot een volwaardige Community-Based Organisation (CBO), die meer dan tweehonderd meisjes uit twintig scholen begeleidt. De junioren- en seniorenteams trainen bij zonsopgang en na zonsondergang, simpelweg om de hitte te vermijden.

Via voetbal leert Rael meisjes zelfvertrouwen, teamwork, discipline en eigenwaarde. Onder haar begeleiding zijn veel meisjes uithuwelijking bespaard gebleven, op school gebleven en groter gaan dromen.

Haar werk heeft zowel lokale als nationale media-aandacht gekregen, waardoor haar stem steeds sterker klinkt. Haar droom? Meisjes dezelfde rechten en kansen geven als jongens—om te leiden, te leren en vrij te leven.

Terwijl Rael op het voetbalveld leiding geeft, werkt Loroo Esekon Emmanuel in zijn werkplaats aan verandering. Hij transformeert kapot metaal en weggegooid plastic tot instrumenten voor ontwikkeling. Als bevlogen vakman en oprichter van Turkana Tech Youths Hub traint Loroo jongeren in praktische vaardigheden zoals lassen, loodgieterswerk, agribusiness, schoonheidsverzorging en milieubehoud.

Zijn bekendste uitvinding is een moderne herinterpretatie van de traditionele Turkana-kruk, de Ekicholong, gemaakt van gerecycled metaal en plastic. Maar het is meer dan een kruk—het is een symbool van duurzaamheid, creativiteit en trots op de lokale cultuur.

Zijn werk combineert traditionele kennis met klimaatslimme innovaties en verandert de manier waarop mensen kijken naar zowel afval als erfgoed. Deze aanpak helpt ontbossing te verminderen: waar mannen vroeger bomen kapten om een houten kruk te maken, biedt Loroo nu een duurzaam alternatief. In 2024 schreef hij geschiedenis als eerste jongere uit Turkana die de Presidential Innovation Award won.

Zijn werk leverde hem nationale erkenning op, een geldprijs en lof van leiders, waaronder de hoogste innovatie- en onderwijsfunctionarissen van Kenia. Tegenwoordig begeleidt Loroo honderden jongeren in heel Turkana, vooral in kwetsbare gebieden.

Rael en Loroo bewandelen verschillende paden—de één via sport, de ander via innovatie—maar hun doel is hetzelfde: jongeren in Turkana versterken en perspectief bieden.Ze houden meisjes op school en uit vroege huwelijken; creëren banen via vaktrainingen en lokale innovatie; bestrijden klimaatverandering met praktische, door de gemeenschap gedragen oplossingen; en herstellen culturele trots terwijl ze bouwen aan een moderne toekomst.

Hun levensverhalen laten zien dat leiderschap niet alleen ontstaat in bestuurskamers of grote steden. Het kan opkomen vanaf een stoffig voetbalveld in de vroege ochtend of uit de vonken van een lasapparaat in een kleine werkplaats. Het begint bij geloven in je gemeenschap, zelfs wanneer anderen dat niet doen. Rael Nkoi Lomoti en Loroo Esekon Emmanuel bewijzen dat gemeenschappen floreren wanneer jongeren leiding nemen.

Toch is hun weg niet zonder obstakels geweest. Rael had geluk toen de Australische ambassadeur in Kenia een video over haar werk zag en besloot Desert Roses te steunen. Sindsdien ontving ze ook steun van twee andere internationale donoren—één uit de Verenigde Staten en één uit Nederland.

Loroo moest daarentegen vooral vertrouwen op presidentiële erkenning en de prijzen die hij won. Daarnaast werd hij benoemd tot nationaal TVET-ambassadeur van Kenia, waarmee hij jongeren in het hele land inspireert om beroepsonderwijs te omarmen.

Maar voor een beginnende Community-Based Organisation is het moeilijk om toegang te krijgen tot de donorwereld. Volgens Rael maken de juiste netwerken daarin het verschil. In Turkana zag ze veel jonge CBO’s worstelen—niet vanwege gebrek aan visie, maar omdat ze niet de juiste contacten hadden om financiering veilig te stellen. ‘Hun grote dromen,’ zegt ze, ‘zijn in rook opgegaan door gebrek aan steun.’

Een belangrijke stap vooruit is ervoor zorgen dat de verhalen van deze organisaties worden vastgelegd en gedeeld met de wereld. Rael en Loroo slagen daar goed in—ze zijn natuurlijke communicators en verschijnen regelmatig in de media. Maar dat geldt niet voor iedereen. ‘Sommige lokale organisaties doen geweldig werk, maar ze missen zichtbaarheid. Mensen zien niet wat ze doen,’ zegt Rael.

Een andere hindernis is de manier waarop grotere, gevestigde ngo’s optreden als poortwachters. Potentiële donoren adviseren Rael en Loroo soms om eerst samenwerking te zoeken met deze ervaren organisaties. Maar hun ervaringen daarmee zijn weinig bemoedigend. ‘Deze organisaties zien opkomende CBO’s vaak als een bedreiging,’ legt Rael uit. ‘Ze vragen je om je ideeën te delen, luisteren aandachtig en zeggen vervolgens dat ze niets voor je kunnen doen—of erger nog: ze nemen je idee over, gaan ermee aan de haal en halen zelf de internationale financiering binnen.’

Loroo knikt instemmend. ‘Ik had het idee om een vredeskaravaan per motorfiets te organiseren door regio’s die conflicten hebben over vee. Bij elke stop zouden we een activiteit organiseren. Ik pitchte het idee aan een grote kerk die bekendstaat om vredeswerk, in de hoop dat ze het zouden steunen. Ze wezen het af. Tot mijn verbazing zag ik later dat ze exact hetzelfde idee uitvoerden, zonder ooit te erkennen dat het van mij kwam.’

Inmiddels is er een nieuwe alliantie ontstaan. Turkana Desert Roses en Turkana Tech Youth Hubs hebben hun krachten officieel gebundeld. Hoewel hun werk op het eerste gezicht ver uit elkaar ligt, worden ze verenigd door één gedeelde uitdaging: klimaatverandering. Loroo benadrukt dat bewustwording rondom klimaatverandering moet groeien binnen de gemeenschap, omdat de gevolgen grote impact hebben op hun pastorale manier van leven. ‘Turkana is extreem kwetsbaar voor de gevolgen van klimaatverandering,’ legt hij uit. ‘Ontbossing, landdegradatie, langdurige droogte en waterschaarste nemen toe. In combinatie met beperkte economische kansen voor jongeren en vrouwen bedreigt deze milieuc crisis zowel het levensonderhoud als de duurzaamheid van de gemeenschap.’

Een treffend voorbeeld komt uit het dagelijks leven: in Turkana bezit iedere man traditioneel een houten kruk voor tijdens het hoeden van vee. Maar voor elke kruk moet een volledige boom worden gekapt. Om die cyclus van ontbossing te doorbreken ontwikkelde Loroo een alternatief van gerecycled metaal en plastic—de innovatie waarmee hij de Presidential Innovation Award won.

Rael benadert het onderwerp via vrouwen: haar speelsters en vooral hun moeders. ‘Het zijn vaak jonge moeders die bomen kappen om houtskool te maken en te verkopen. Het is één van de weinige manieren waarop ze inkomen kunnen verdienen. Maar het is kortetermijngeld dat onze omgeving vernietigt. We willen hen stimuleren daarmee te stoppen en alternatieven te onderzoeken, zoals kleinschalige landbouw of moestuinen.’

Voor Rael en Loroo draait alles om langetermijnverandering—niet alleen in hun projecten, maar ook in de aanpak van klimaatverandering. Ze maken zich zorgen dat Turkana te afhankelijk is geworden van kortetermijnoplossingen.‘We hebben hier zoveel hulporganisaties,’ zegt Rael. ‘Maar ze bieden zelden duurzame oplossingen. Ze blijven drie of vijf jaar met als doel armoede te verminderen. Maar in plaats van ons te leren vissen, geven ze ons iedere dag een portie vis. Zodra ze vertrekken blijft het probleem bestaan—soms zelfs erger dan daarvoor. Geef ons geen voedsel, leer ons landbouw bedrijven.’

Ze pauzeert even en voegt eraan toe: ‘Dit is wat ik bewonder aan de projecten van Ambassador Loroo. Hij leert jongeren een vak. Er is bijna geen andere organisatie in Turkana die dat doet. Hij geeft mensen in uitzichtloze situaties een toekomst. De deelnemers aan zijn projecten komen diep uit de dorpen en hebben nooit onderwijs gehad. Ze spreken geen Engels—soms zelfs geen Swahili—maar hij neemt hen op en leidt hen vanaf nul op.’

Loroo kijkt trots naar de poort van zijn werkplaats. ‘Deze poort is volledig gemaakt door één van onze studenten. Hij had nooit school gehad en kon niet lezen of schrijven. Hij was één van de vele jongeren die betrokken waren bij conflicten met Ethiopische jongeren over land en vee, waarbij velen hun leven verliezen. Maar in plaats van ten strijde te trekken kwam hij naar ons toe, en wij gaven hem de kans om een vak te leren.’

Samen lanceerden Loroo en Rael het Turkana Green Initiative. Dit project combineert de kracht van technisch en beroepsonderwijs (TVET) met gemeenschapsgerichte sportactiviteiten om bewoners—vooral jongeren en vrouwen—te versterken. Het doel is om gemeenschappen te veranderen in beheerders van hun omgeving, terwijl tegelijkertijd klimaatbestendigheid wordt opgebouwd en groene banen worden gecreëerd. Door duurzame praktijken te bevorderen via onderwijs, vaardigheidstraining en sport wil het initiatief ontbossing en milieudegradatie in Turkana tegengaan.

Hun ambities zijn groot. Rael somt ze overtuigend op: ‘We willen duizend jongeren en vrouwen trainen in milieuvriendelijke TVET-vaardigheden zoals boomkwekerijbeheer, wateropvang, hernieuwbare energie, lassen en agroforestry.Daarnaast willen we honderdduizend bomen planten en verzorgen op scholen, openbare plekken en gedegradeerd land. Via sportevenementen willen we bewustwording creëren rondom klimaatverandering en jongeren mobiliseren. Verder willen we tien door de gemeenschap geleide groene ondernemingen opzetten om inkomensmogelijkheden te creëren en een netwerk van Environmental Ambassadors in Turkana opbouwen dat zich inzet voor langdurige natuurbescherming.’

Loroo knikt en vult de lijst aan: ‘Workshops en bewustwordingscampagnes over milieu. Praktische trainingen in duurzaam landgebruik, boomplanting en groene technologieën. Het opzetten van gemeenschapsboomkwekerijen en herbebossingslocaties. Maandelijkse voetbaltoernooien en sportdagen met natuurbehoud als thema. Mentorprogramma’s voor groen ondernemerschap. Samenwerking met lokale overheden, scholen en ouderen om inheemse klimaatsoplossingen te promoten.’

Aan het einde van ons gesprek vraag ik wat hen drijft om dit project samen op te pakken. Loroo glimlacht. ‘Ik houd van Rael en zie haar als mijn belangrijkste mentor. Zij moedigde mij aan om een organisatie op te zetten. Ze vertrok uit Turkana om maatschappelijk werk te studeren in Nairobi, maar kwam terug en deelde alles wat ze had geleerd met mij omdat ze in mij gelooft. Ik vertrouw haar volledig en zij vertrouwt mij. We hebben dezelfde energie, dezelfde vibe en dezelfde liefde voor onze gemeenschap.’

Rael straalt. ‘Ambassador en ik delen één doel: iets teruggeven aan onze gemeenschap. Met het kleine beetje dat hij heeft helpt hij nog steeds anderen. Als je met tien procent al zoveel kunt doen, stel je dan voor wat we samen zouden kunnen bereiken met honderd procent. Hij is een doorzetter, net als ik. We willen een nalatenschap achterlaten en echt impact maken.’

Wanneer ik vraag naar elkaars kwaliteiten—Loroo’s voetbalcapaciteiten en Raels TVET-skills—schieten ze allebei in de lach. ‘Als mijn toilet verstopt raakt denk ik dat ik het zelf kan repareren,’ grapt Rael, ‘ook al ben ik geen echte loodgieter. Zelfs met elektriciteit zal ik niet meteen Loroo bellen; eerst probeer ik het zelf op te lossen. Ik was goed in technische vakken op school.’

Loroo geeft toe dat hij nooit het nationale voetbalteam van Kenia zal halen. ‘Ik ben absoluut geen goede voetballer. Ik bewonder Raels vaardigheden op het veld, maar zelf kan ik er niets van. Ik ben niet eens een voetbalfan en steun geen enkele club. Je zult mij nooit zien rondlopen in een shirt van Arsenal of Manchester United. Maar ik wacht vol spanning op het moment dat ik een Desert Roses-shirt krijg. Dat wordt het enige sportshirt dat ik ooit zal dragen.’

Dit verhaal is een bewerkte versie van een hoofdstuk uit het boek Roses Will Rise, over het leven en werk van Rael Lomoti en de Desert Roses. Het boek dat in februari 2026 uitkwam, is te bestellen via https://viceversaonline.nl/book/