Door:
Betteke de Gaay Fortman

9 maart 2023

Categorieën

Tags

Deel twee van de blogserie over hoe je ervoor kunt zorgen dat er binnen projecten en programma’s aandacht is voor de meest kwetsbare mensen die nu meestal nog worden buitengesloten, ook door ontwikkelingsorganisaties. Vandaag het woord aan Betteke de Gaay Fortman.

 Abi (11 jaar) en Adeele (14 jaar) lopen in hun schooluniformen voor ons uit naar hun huis boven op een heuvel aan de rand van Addis. We worden begroet door hun moeder en hun kleine broertje van 4 jaar. Vader is dagloner. Hij werkt in de plasticfabriek en verdient 2500 birr per maand (45 euro). Moeder krijgt een toelage van de overheid van 18 euro per maand, omdat ze chronisch ziek is. De huur van het hout- en golfplaten huis is 35 euro per maand.

Het gezin houdt dus ongeveer 25 euro per maand over voor levensonderhoud. Dit valt zeker onder extreme armoede. In het keukentje wordt op houtskool gekookt. Water wordt met jerrycans gehaald. Het gezin slaapt op één matras op de grond. Er liggen kleren en doeken en er hangt een enkele foto en poster aan de muur. De moeder heeft ook nog een dochter van 20 jaar van een andere man. Op de vraag hoe oud ze is, zegt ze ‘tussen de 35 en 37 jaar’. Tijdens ons bezoek knuffelen de meisjes met hun broertje. Het jongetje begint te huilen als wij met de meisjes teruggaan naar hun school van Hope Enterprise, een partner van Woord en Daad.

Menselijk aspect

Het bezoek raakt mij. De situatie lijkt zo uitzichtloos. Toch zie ik ook hoop en veerkracht. De meisjes gaan naar school en hebben ambitie. Abi wil lerares worden en Adeele dokter. Er is affectie in het gezin. Er wordt naar hen omgezien, in de eerste plaats door de gemeente, maar ook door Hope Enterprise, en door Woord en Daad en hun achterban.

De allerarmsten bereiken begint met gezien worden, aanraking, solidariteit van mens tot mens. Anika Altaf schreef hier een prachtig en toegankelijk proefschrift over: ‘The many hidden faces of extreme poverty’. ‘Het menselijke aspect is echt veel belangrijker dan het financiële aspect bij uitsluiting’, zegt Anika in een interview. En zo is het.

Stropdas en pak

Het tweede bezoek betreft Justice for All, een mensenrechtenorganisatie die de praktijken van moderne slavernij bestrijdt, samen met andere organisaties in een consortium gesteund door Woord en Daad. Justice for All doet dat met name door bij de overheid te lobbyen voor betere wetgeving en het in de praktijk brengen van wetten, zodat ook de allerarmsten toegang hebben tot onderwijs, zorg en inkomen. Een groter verschil tussen beide bezoeken is niet mogelijk. Er wordt eindeloos gepraat over ‘rule of law’ en ‘good governance’.

Nog steeds onder de indruk van ons vorige bezoek, vraag ik mij af of deze mensenrechtenactivisten met stropdas en pak weten hoe zij de allerarmsten daadwerkelijk kunnen helpen bij het claimen van hun rechten. Gelukkig is Ephrem Shiferaw, vertegenwoordiger van Woord en Daad in Ethiopië en een echte ontwikkelingsactivist en verbinder, er om deze organisatie met beide benen op de grond te houden.

Lighthouse

Gedurende de middag leren we meer over de moderne slavernijpraktijken in Ethiopië. Het werk van de vader in de plasticfabriek is natuurlijk een vorm van uitbuiting. Wat veel voorkomt in het land zijn meisjes die heel jong, vanaf 7 jaar al, te werk worden gesteld als hulp in de huishouding. Ouders die op het platteland wonen, worden door verre familieleden verleid hun kind naar Addis te sturen om daar onderwijs te volgen. Vervolgens komen deze kinderen terecht als hulp in de huishouding, vaak met financieel en seksueel misbruik.

Hope for Justice zorgt ervoor dat die meisjes die door de politie worden gered, in een tehuis worden opgevangen. Na een verblijf van maximaal 3 maanden worden ze herenigd met hun familie. De sfeer in het ‘Lighthouse’ dat we bezoeken is zo veilig, rustig en prettig.

Menswaardige manieren van werken

Hope for Justice heeft ook een programma ter voorkoming van deze vorm van uitbuiting. Bij het grootste busstation in Addis waar de meisjes vaak aankomen, is er een intensief programma waarin ‘community volunteers’, lokale overheidsmensen, politie, brokers, werkgevers en de meisjes zelf samenkomen en training krijgen. Ze leren meer over het omzetten van de illegale praktijken in legale en menswaardige manieren van werken.

Wij zijn aanwezig bij één van die gemeenschapsgesprekken. Via een rumoerig, druk, onoverzichtelijk gewirwar van mensen, steegjes en geluiden, komen we aan in een donkere ruimte, waar Ethiopische koffie wordt gebrand en een groot vers brood is gebakken.  We spreken met een groep meisjes tussen de 15 en 30 jaar die een training krijgen over hun rechten. We vragen wat ze die dag hebben geleerd. ‘Dat ik niet 15 uur hoef te werken, maar maximaal 8 uur, en dat ik recht heb op vrije dagen,’ zegt een van hen. Ze volgen de training met toestemming van hun werkgevers, die ook bewust worden gemaakt over legale manieren van tewerkstelling. Wat een goede aanpak om alle betrokkenen samen te brengen om deze vorm van moderne slavernij aan te pakken!

Besef van bij elkaar horen

’s Avonds aan tafel vragen we ons af wat wij vanuit het Westen kunnen doen om insluiting van kwetsbare groepen te bevorderen. We besluiten het de komende dagen aan onze Ethiopische collega’s te vragen. ’s Nachts lig ik wakker van alle indrukken. Wat een misstanden. Eenduidige oplossingen voor deze complexe problemen zijn er (nog) niet.

Voor mij begint het bereiken van de allerarmsten in ieder geval met saamhorigheid, het besef dat we bij elkaar horen, en dat we elkaar om die reden moeten steunen. Van mens tot mens.

Dit is de tweede blog in een serie van 5. Het reisgezelschap wordt gevormd door Betteke de Gaay Fortman (adviseert ontwikkelingsinitiatieven vanuit haar eigen consultancybedrijf, Tunafasi, en is daarnaast directeur van Friendship Nederland), Dicky Nieuwenhuis (CEO van SeeYou), Henk van Stokkom (als adviseur betrokken bij verschillende vermogensfondsen die goede doelen financieel steunen, met name ook in de ontwikkelingssector), Rina Molenaar (CEO van Woord en Daad) en Wim Blok (kennisstrateeg bij Woord en Daad en als learning lead betrokken bij het beleidsthema ‘Reaching the unreached’).

Pas bij direct contact tussen mensen, begint verandering

Door Sera Koolmees | 10 juli 2024

In de derde aflevering van de podcast ‘Levenslang activist’ gaat Sera Koolmees in gesprek met Ernst Jan Stroes, …

Lees artikel

Vox Pop: De kijk van het publiek in Kampala op corruptie

Door Abdulwadud Bayo | 05 juli 2024

Voor het Grote Coherentiedebat over ongewenste geldstromen, ging de redactie van Vice Versa Global in Oeganda de straat…

Lees artikel

Afrika verdient béter: wie durft?

Door Nienke Uil | 03 juli 2024

Het is tijd het continent serieus te nemen, betoogt Nienke Uil, met een halve lofzang en een half pleidooi: ‘Het ligt aan een donorinfuus, maar het is geen patiënt, geen slachtoffer en al zeker geen domme schone.’

Lees artikel